جمع کننده های ضایعات ماهانه ۲۴ میلیارد تومان درآمد دارند!

درآمد ۲۴ میلیارد تومانی ماهانه جمع کننده های ضایعات؛ پشت پرده یک اقتصاد پنهان

از دور همه چیز عادی به نظر می رسد، اما پشت تپه های زباله و گودالی که زمانی کوره های آجرپزی بودند، ثروتی میلیاردی نهفته است. اینجا پایگاهی است برای جمع کننده های ضایعات که ماهانه تا ۲۴ میلیارد تومان درآمد دارند؛ رقمی وسوسه برانگیز که فقط بخش کوچکی از گردش مالی عظیم زباله در تهران به حساب می آید.

زندگی میان زباله ها؛ واقعیت تلخ کودکان زباله گرد

بین انبوه پلاستیک، کاغذ و فلز، آلونک های کوچکی به چشم می خورد که محل زندگی کودکان زباله گرد است. هر گود به چند بخش بین ارباب ها تقسیم شده، ارباب هایی که مناطق را اجاره می کنند و تیم های خود را می چینند؛ تیم هایی که تا پیش از اخراج اتباع تسلط با کودکان افغانستانی بود، اما امروز، با حضور بیشتر کودکان حاشیه نشین ایرانی اداره می شود.

غذا خوردنِ این کودکان با نان خشک و اشکنه رقیق، شست وشوی ظروف با آب و خاک، و حتی نبود ابتدایی ترین امکانات بهداشتی مانند سرویس بهداشتی یا حمام، بخشی از واقعیت روزمره زندگی شان است؛ حال آنکه میلیون ها تومان ثروت از همین خاک و زباله بیرون می آید.

سود کلان در سایه تبعیض: درآمد چگونه تقسیم می شود؟

اربابان گودها، معمولاً بین ۱۰ تا ۱۵ نفر را زیر نظر دارند؛ کودکان و نوجوانانی که روزانه ۵۰ تا ۱۵۰ کیلو ضایعات جمع می کنند و فقط ۲۰۰ هزار تومان درآمد روزانه عایدشان می شود. با این حال، ضایعات را ارباب با قیمتی تا ۱۰ برابر بیشتر به پیمانکاران می فروشد. بخش عمده این سود هرگز نصیب کودکان زباله گرد نمی شود.

پسماندها سه بار به فروش می رسد: بار اول شهرداری مناطق را به پیمانکاران اجاره می دهد، بار دوم پیمانکاران به ارباب ها می سپارند و بار سوم، فروش نهایی به صنایع بازیافت انجام می شود. تنها ۱۰ درصد زباله ها به روش قانونی جمع آوری می شوند و باقی در اختیار شبکه های خصوصی و غیررسمی است.

گردش مالی میلیاردی؛ سهم واقعی کودکان چیست؟

طبق آخرین آمار، فقط از یک منطقه تهران، پیمانکاران ۲۳ میلیارد و ۹۶۰ میلیون تومان درآمد ماهانه دارند. این درآمد از تفکیک و فروش موادی چون PET (۴/۵ میلیارد تومان)، لاک، نایلون، کارتن، فلزات و حتی نان خشک به دست می آید. اما سهم کودکان زباله گرد که نزدیک به ۴ هزار و ۶۰۰ نفر فقط در تهران تخمین زده می شود، بسیار کمتر از سود این چرخه است.

پژوهش ها نشان می دهد یک سوم زباله گردها کودک اند و روزانه بیش از دوازده ساعت کار طاقت فرسا را فقط برای دریافت حداقل دستمزد تحمل می کنند.

شهرداری و ماجرای واگذاری گودها؛ بازی چند سر سود

شهرداری تهران هر سال محلات شهر را با رقم های نجومی به مزایده می گذارد و طی دو دهه گذشته، درآمد خود را از این مسیر تا ۲۰۰ میلیارد تومان در سال افزایش داده است. در این بین، پیمانکاران با هدف افزایش سود، نیروی انسانی ارزان قیمت را جایگزین می کنند؛ همین موضوع موجب افزایش ورود «مهاجران غیرقانونی» و «حاشیه نشینان» به این شغل شده است.

پسماندهای شهری چندین بار خرید و فروش می شوند و از جیب پیمانکار به دست ارباب و در نهایت به صنایع بازیافت می رسند. این فرآیند فضای رقابتی و حتی خشونت آمیزی را بین فعالان این حوزه به وجود آورده است.

پسماند ایرانی در کارخانه های چین و هند!

وسعت فعالیت شبکه های غیرقانونی تا جایی پیش رفته که بخشی از پسماندهای ایران سر از کارخانه های بازیافت در چین و هند در می آورد. این مسیر نه تنها سود عمده ای روانه جیب بازیگران کلیدی زباله گردی می کند، بلکه سلامت عمومی را نیز با تهدید مواجه کرده، به ویژه زمانی که پسماندهای پزشکی یا خوراکی آلوده به صورت غیرقانونی بازیافت می شوند.

فناوری و شکست اپلیکیشن های بازیافت

با ورود اپلیکیشن هایی مانند بهمان و زیست اپ، امید به اصلاح زباله گردی زنده شد، اما قدرت پیمانکاران سنتی مانع رشد این استارتاپ ها شد. اپ های جمع آوری پسماند در تهران شکست خوردند و خصوصی سازی ناکام ماند. حتی طرح نوماند شهرداری نیز موفقیت پایدار نداشت و همچنان این بازار در انحصار شبکه های غیررسمی باقی مانده است.

جمع بندی: چرخه درآمد میلیاردی و کودکان محروم

اقتصاد ضایعات در تهران چرخه ای میلیاردی و پنهان است. کودکان و نوجوانان زباله گرد سهم ناچیزی از این تجارت چندلایه دارند و وضعیت بهداشتی، رفاهی و تحصیلی آن ها نیازمند توجه جدی است. تا زمانی که قوانین حمایتی قوی تر و نظارت مؤثرتر برقرار نشود، این چرخه سودآور همچنان بر پایه محرومیت و بی عدالتی ادامه خواهد داشت.