رشد جمعیت مهاجران؛ آماری نگران کننده برای اقتصاد
در سال های اخیر افزایش بی سابقه جمعیت مهاجران افغانستانی به یکی از مهم ترین دغدغه های اقتصادی و اجتماعی ایران تبدیل شده است. طبق گزارشات رسمی، در حال حاضر حدود ۶ میلیون و ۱۰۰ هزار تبعه افغانی (مجاز و غیرمجاز) در کشور حضور دارند؛ این در حالی است که استاندارد جهانی اجازه حضور تنها ۳ درصد معادل ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار نفر را می دهد. وزارت کشور نیز ۱۵ تیر ۱۴۰۴ را آخرین مهلت خروج اتباع غیرمجاز اعلام کرده است.
روند اخراج سرعت گرفته و روزانه ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ نفر مهاجر غیرمجاز فقط در استان تهران شناسایی و به مراکز موقت اعزام می شوند. کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور مهاجران نیز گزارش داده که طی سال ۱۴۰۳ بیش از ۵۵۹ هزار مهاجر افغانستانی از ایران اخراج شده اند؛ این رقم نسبت به سال قبل، ۱۸ درصد افزایش داشته است. همچنین طبق آمار رسمی، طی ۳ سال گذشته، حدود ۳ میلیون نفر از افغانستانی ها از کشور اخراج شدند.
دلایل اصلی اخراج؛ از مسائل امنیتی تا فشار اقتصادی
یکی از اصلی ترین دلایل اخراج مهاجران غیرمجاز، نگرانی های امنیتی است. طی ماه های اخیر، تعدادی از اتباع غیرمجاز افغانستانی به دلیل همکاری با گروه های معاند یا فعالیت های خرابکارانه و جاسوسی بازداشت شدند. بسیاری از این افراد مدارک معتبر هویتی نداشتند و به صورت مخفیانه وارد کشور شدند. با این حال نمی توان همه مهاجران را متهم به مسائل امنیتی کرد؛ اما افزایش جمعیت آنان فشار جدی بر زیرساخت های اقتصادی و امنیتی کشور وارد کرده است.
زاد و ولد بالا؛ چالشی جدی برای منابع کشور
نرخ زاد و ولد مهاجران افغانستانی در ایران بسیار بالاتر از نرخ زاد و ولد خانواده های ایرانی است. در بسیاری از بیمارستان های جنوب تهران، بخش عمده ای از زایمان ها به زنان افغان اختصاص دارد. اگر جمعیت مهاجران افغان در سال های پیش رو به ۱۰ میلیون نفر نیز برسد، سهم این جمعیت از منابع کشور مانند آب، برق، درمان، خوراک و پوشاک سنگین خواهد بود.
روزانه هر خانواده افغانستانی دست کم ۱۰ تا ۲۰ نان خریداری می کند و با توجه به قیمت نان بربری، این میزان خرید با رشد جمعیتی، در بلندمدت باعث افزایش فشار بر منابع و یارانه دولت، و حتی گرانی نان و اقلام اساسی برای مردم ایران می شود. ضمن اینکه ناترازی آب و برق به بالاترین حد خود رسیده و جمعیت بالاتر این فشار را تشدید خواهد کرد.
تأثیر افزایش جمعیت افغان ها بر بازار مسکن
زندگی جمعی مهاجران افغان در یک خانه (حضور چند خانواده در واحدهای کوچک)، به مرور موجب افزایش نرخ اجاره خانه در برخی مناطق پرجمعیت، مخصوصاً جنوب تهران، شده است. صاحبخانه ها اغلب ترجیح می دهند خانه های خود را به مهاجران افغانستانی اجاره دهند؛ زیرا این گروه مستأجران کم حاشیه، سروصدا ندارند و اجاره را به موقع پرداخت می کنند. همین امر روی بازار اجاره خانه اثری مستقیم گذاشته است.
بازار کار؛ شمشیر دو لبه مهاجرت و خروج نیرو
کارگران افغان نیروی ارزان، پرتلاش و بهره ور را به ایران آوردند؛ در بخش های مختلفی مانند ساختمان، کشاورزی، تولید و پوشاک نقش کلیدی داشتند و دستمزد پایین تری نسبت به کارگران ایرانی دریافت کردند. اما با اجرای طرح اخراج، هزینه نیروی انسانی برای کارفرمایان افزایش یافته و باعث رکود در برخی صنایع و کسب وکارها شده است. نیروی کار ایرانی علاقه مند به کارهای سخت نیست و دستمزد بالاتری مطالبه می کند، در نتیجه شاهد کاهش بهره وری و افزایش بیکاری جوانان ایرانی و حتی جهش دستمزد در برخی مشاغل هستیم.
از سوی دیگر برخی کارشناسان معتقدند رقابت نابرابر نیروی کار افغان و ایرانی باعث شده بود نیروی کار بومی فرصت های شغلی مناسب را از دست بدهد. اما حالا، با افزایش حضور ایرانی ها در مشاغل، باید دستمزد بالاتر و مزایا پرداخت شود که این اتفاق بر قیمت تمام شده در حوزه مسکن و تولید اثرگذار است.
هزینه های اقتصادی؛ از افزایش قیمت تا سود کمتر تولیدکنندگان
خروج تدریجی مهاجران افغان سبب شده کارفرمایان برای فعالیت های ساختمانی، تولید پوشاک، کارگاه های کیف و کفش و حتی کشاورزی با افزایش هزینه تولید روبه رو شوند. محصول نهایی نیز با افزایش قیمت به دست مصرف کننده می رسد یا به دلیل سود پایین، بسیاری از کسب و کارهای کوچک و متوسط توان رقابت و ادامه فعالیت را از دست می دهند. کارگران ایرانی نیز به علت عدم تمایل به فعالیت در برخی مشاغل سخت، بازار کار را با خلأ جدی مواجه کرده اند.
چالش پایداری اقتصادی و اجتماعی
ترکیبی از افزایش جمعیت مهاجران افغان، زاد و ولد انفجاری و عدم تعادل بازار کار می تواند تهدیدی جدی برای منابع اقتصادی ایران باشد. فشار بر خدمات شهری، نظام سلامت، منابع آب و انرژی و عدالت اجتماعی، همگی از پیامدهای این روند است. با وجود اینکه بسیاری از مهاجران افغان در اقتصاد ایران نقشی مثبت داشتند، اما افزایش بی رویه جمعیت و نبودن مدیریت درست مهاجرت می تواند در میان مدت و بلندمدت، آسیب جبران ناپذیری به اقتصاد و جامعه ایران وارد کند.
جمع بندی؛ زنگ خطر برای آینده اقتصاد ایران
افزایش بی سابقه جمعیت مهاجران افغان و زاد و ولد بالای آنان، چالشی بزرگ برای اقتصاد ایران است؛ از بازار مسکن و کار گرفته تا تامین کالاهای اساسی و منابع انرژی. هرچند مهاجران نقش مهمی در اقتصاد کشور داشتند، اما اگر مدیریت ورود و خروج و حمایت از اقشار آسیب پذیر ایرانی به درستی اجرا نشود، آینده اقتصاد ایران با تهدید جدی روبه رو خواهد شد.
نظرات کاربران