تنفس مقعدی چیست و چگونه از راه مقعد میتوان نفس کشید؟ جزئیات ایده نوبلی

تنفس مقعدی: ایده ای عجیب که برنده جایزه ایگ نوبل شد

شاید شنیدن عبارت “تنفس از راه مقعد” در نگاه اول شبیه به یک شوخی به نظر برسد، اما پشت این ایده عجیب، یک پژوهش علمی جدی نهفته است که حتی جایزه معتبر طنز علمی، یعنی جایزه ایگ نوبل فیزیولوژی را نیز از آن خود کرده است. دانشمندان ژاپنی و آمریکایی در حال بررسی روشی هستند که می تواند در شرایط بحرانی پزشکی، به خصوص زمانی که راه های هوایی فرد مسدود شده، اکسیژن حیاتی را از طریق روده به بدن برساند. این فرآیند که اکسیژن رسانی روده ای (Enteral Ventilation) نام دارد، پتانسیل نجات جان بیمارانی را دارد که قادر به تنفس طبیعی از طریق ریه ها نیستند.

اکسیژن رسانی روده ای (Enteral Ventilation) چیست و چگونه کار می کند؟

اکسیژن رسانی روده ای یک روش پزشکی نوآورانه است که در آن، اکسیژن به جای ریه ها، از طریق دیواره های روده بزرگ جذب جریان خون می شود. این ایده کاملاً بی سابقه نیست؛ طبیعت قبلاً این مکانیسم را در برخی موجودات زنده پیاده کرده است. حیواناتی مانند برخی گونه های لاک پشت ، ماهی ها، خوک ها و جوندگان قادرند در شرایط خاص کمبود اکسیژن، از طریق روده خود نفس بکشند و زنده بمانند. الهام گرفتن از این توانایی طبیعی، اساس تحقیقات دانشمندان برای پیاده سازی آن در انسان بوده است.

مکانیسم عمل: استفاده از مایع پرفلوئوروکربن

برای اجرای این روش در انسان، دانشمندان از یک مایع ویژه به نام پرفلوئوروکربن (PFC) استفاده می کنند. این مایع شیمیایی توانایی فوق العاده بالایی در حل کردن گازها، به ویژه اکسیژن، در خود دارد. فرآیند به این صورت است که مایع پرفلوئوروکربن که با اکسیژن غنی سازی شده، به آرامی از طریق مقعد به داخل روده بزرگ تزریق می شود. ایده اصلی این است که اکسیژن محلول در این مایع، از طریق شبکه گسترده مویرگ های خونی موجود در دیواره روده، مستقیماً جذب شده و وارد گردش خون عمومی بدن گردد. به این ترتیب، می توان سیستم تنفسی سنتی (ریه ها) را که ممکن است به دلیل بیماری یا انسداد از کار افتاده باشد، دور زد و اکسیژن مورد نیاز اندام های حیاتی مانند مغز و قلب را تأمین کرد.

آیا تنفس از راه مقعد برای انسان بی خطر است؟ نتایج اولین آزمایش بالینی

هر ایده پزشکی جدید، پیش از آنکه به مرحله اثربخشی برسد، باید ابتدا ایمنی و بی خطر بودن آن برای انسان به اثبات برسد. به همین منظور، تیمی از محققان در ژاپن اولین کارآزمایی بالینی این روش را روی انسان انجام دادند تا مشخص کنند آیا بدن انسان می تواند این فرآیند را بدون بروز عوارض جدی تحمل کند یا خیر.

جزئیات و نتایج پژوهش روی داوطلبان انسانی

در این مطالعه، ۲۷ داوطلب مرد سالم شرکت کردند. به این افراد مقادیر متفاوتی از مایع پرفلوئوروکربن (در نسخه بدون اکسیژن) بین ۲۵ تا ۱۵۰۰ میلی لیتر تزریق شد و از آن ها خواسته شد که این مایع را به مدت ۶۰ دقیقه در روده خود نگه دارند. نتایج این آزمایش بسیار امیدوارکننده بود:

• هیچ عارضه جانبی جدی در هیچ یک از داوطلبان مشاهده نشد.
• علائم حیاتی تمامی شرکت کنندگان در طول آزمایش کاملاً پایدار باقی ماند.
• تنها برخی از افرادی که حجم بیشتری از مایع را دریافت کرده بودند، علائم خفیفی مانند احساس نفخ، ناراحتی شکمی یا درد خفیف را گزارش کردند که پس از پایان آزمایش برطرف شد.
• تنها ۷ نفر از ۲۷ داوطلب نتوانستند مایع را برای کل مدت یک ساعت در بدن خود نگه دارند.

به گفته تاکانوری تاکبه، زیست پزشک دانشگاه اوساکا و از محققان اصلی این پروژه، این نتایج صرفاً ایمنی روش را تأیید می کند و گام بعدی، سنجش کارایی آن در افزایش سطح اکسیژن خون خواهد بود.

آینده تنفس مقعدی و کاربردهای بالقوه آن در پزشکی

اگرچه این ایده هنوز در مراحل اولیه تحقیق قرار دارد، اما اثبات ایمنی آن یک گام بزرگ رو به جلو محسوب می شود. در صورت موفقیت آمیز بودن مراحل بعدی و اثبات کارایی این روش در اکسیژن رسانی مؤثر به خون، می توان آینده درخشانی را برای آن در حوزه پزشکی اورژانس و مراقبت های ویژه متصور شد.

کمک به بیماران با نارسایی تنفسی حاد

کاربرد اصلی این روش برای بیمارانی است که دچار نارسایی تنفسی حاد شده اند. شرایطی مانند انسداد شدید راه های هوایی به دلیل جسم خارجی، آسیب های فیزیکی به ریه، بیماری های عفونی شدید مانند ذات الریه یا سندرم دیسترس تنفسی حاد (ARDS)، می توانند مانع از عملکرد صحیح ریه ها شوند. در چنین شرایطی که استفاده از ونتیلاتورهای مکانیکی نیز دشوار یا غیرممکن است، اکسیژن رسانی روده ای می تواند به عنوان یک پل نجات عمل کرده و زمان لازم برای درمان مشکل اصلی را برای کادر درمان فراهم کند. این نوآوری نشان می دهد که چگونه ایده های به ظاهر غیرمتعارف می توانند مرزهای دانش پزشکی را جابجا کرده و روش های جدیدی برای نجات جان انسان ها ارائه دهند. گام بعدی محققان، استفاده از مایع حاوی اکسیژن و اندازه گیری دقیق میزان افزایش اکسیژن در خون بیماران خواهد بود.