آیا بانک مرکزی واقعاً به دنبال انحلال بانک های دی، سرمایه، سپه و ایران زمین است؟
در هفته های اخیر و همزمان با انتشار اخبار مربوط به واگذاری دارایی های بانک آینده به بانک ملی ایران، موجی از نگرانی و پرسش در میان سپرده گذاران و فعالان اقتصادی کشور به راه افتاده است. محمدرضا فرزین، رئیس کل بانک مرکزی، با تأکید بر آغاز فصلی جدید از اصلاح نظام بانکی، از واژه ای به نام «گزیر» رونمایی کرد. این فرآیند که به معنای تعیین تکلیف یک بانک ناسالم بدون انتقال ناترازی های آن به یک بانک سالم است، سوالات زیادی را در مورد سرنوشت سایر بانک ها ایجاد کرده است. حالا این پرسش بزرگ مطرح است: آیا بانک مرکزی قصد دارد بانک های دی، سرمایه، سپه و ایران زمین را نیز منحل کند؟
مقامات بانک مرکزی به صراحت اعلام کرده اند که اصلاحات نظام بانکی به بانک آینده محدود نخواهد شد و این تازه اولین قدم در مسیر ساماندهی بانک های ناتراز است. این اظهارات باعث شده تا نام چند بانک دیگر بر سر زبان ها بیفتد و آینده فعالیت آن ها در هاله ای از ابهام قرار گیرد. در این مطلب، به طور دقیق و کارشناسانه به بررسی این موضوع می پردازیم که کدام بانک ها در صف اصلاحات قرار دارند و آیا واقعاً خطر انحلال آن ها را تهدید می کند یا خیر.
ناترازی در نظام بانکی چیست و کدام بانک ها در صف اصلاحات هستند؟
اصطلاح “ناترازی” کلیدواژه اصلی در سیاست های جدید بانک مرکزی است. ناترازی زمانی رخ می دهد که بدهی های یک بانک (شامل سپرده های مردم) از دارایی های آن (مانند تسهیلات پرداختی، سرمایه گذاری ها و املاک) پیشی بگیرد یا بخش بزرگی از دارایی های بانک غیرمولد و به اصطلاح “سمی” باشد. این وضعیت می تواند به بحران نقدینگی و ناتوانی بانک در بازپرداخت سپرده ها منجر شود.
لیست بانک های تحت نظارت ویژه بانک مرکزی
فرشاد محمدپور، معاون نظارت بانک مرکزی، اعلام کرده که علاوه بر بانک آینده، چند بانک دیگر نیز به دلیل ناترازی شدید تحت نظارت دقیق قرار گرفته اند. هرچند لیست رسمی و قطعی منتشر نشده، اما بر اساس گمانه زنی ها و اظهارات پراکنده مقامات، بانک ها و موسسات زیر در کانون توجه قرار دارند:
- بانک سرمایه: وابسته به صندوق ذخیره فرهنگیان
- بانک دی: وابسته به بنیاد شهید و امور ایثارگران
- بانک سپه: اولین بانک ایرانی و وابسته به ستاد کل نیروهای مسلح
- بانک ایران زمین
- موسسه اعتباری ملل
ذکر نام این بانک ها به معنای انحلال قطعی آن ها نیست، بلکه به این معناست که بانک مرکزی به آن ها در مورد لزوم اصلاح ساختار مالی و رفع ناترازی هشدار جدی داده است. این بانک ها موظف شده اند تا برنامه های عملیاتی خود را برای خروج از بحران به بانک مرکزی ارائه دهند.
آیا انحلال بانک سپه، دی و سرمایه واقعیت دارد؟ تفاوت هشدار و انحلال
خبر احتمال انحلال بانک هایی با سابقه و وابسته به نهادهای بزرگ حاکمیتی، به خصوص بانک سپه، نگرانی های زیادی ایجاد کرده است. اما باید میان هشدار بانک مرکزی برای اصلاحات و تصمیم به انحلال، تفاوت قائل شد.
چرا انحلال بانک سپه تقریباً غیرممکن است؟
انحلال بانکی مانند بانک سپه به دلایل متعددی بسیار بعید و تقریباً غیرممکن به نظر می رسد. بانک سپه نه تنها اولین و قدیمی ترین بانک ایران است، بلکه به عنوان بانک عامل پرداخت حقوق بسیاری از کارکنان نیروهای مسلح، نقشی استراتژیک در اقتصاد کشور ایفا می کند. این بانک یک نهاد بزرگ و معتبر با شبکه گسترده ای از شعب و مشتریان است. به احتمال زیاد، فرآیند اصلاحات در این بانک از طریق روش هایی مانند افزایش سرمایه، واگذاری اموال مازاد و بهینه سازی پرتفوی تسهیلات دنبال خواهد شد، نه انحلال کامل.
سرنوشت بانک دی و سرمایه چه می شود؟
وضعیت بانک دی و بانک سرمایه کمی متفاوت است. هر دو بانک در سال های گذشته با پرونده های سنگین تخلفات مالی و تسهیلات کلان بدون وثیقه مواجه بوده اند. وابستگی بانک سرمایه به صندوق ذخیره فرهنگیان و بانک دی به بنیاد شهید، باعث شده تا مشکلات آن ها حساسیت اجتماعی بالایی داشته باشد. با این حال، انحلال این بانک ها نیز اولین گزینه نیست. بانک مرکزی ابتدا تلاش می کند تا با تغییر مدیریت، تزریق منابع و پیگیری قضایی تخلفات، ساختار آن ها را اصلاح کند. فرآیند “گزیر” تنها در صورتی اجرا می شود که تمام راه های دیگر برای احیای بانک به بن بست برسد.
باید توجه داشت که روند رسیدگی به وضعیت بانک آینده نیز یک فرآیند طولانی بود. برای چندین سال، قوه قضاییه و نهادهای نظارتی تلاش کردند تا با تغییر مدیران و مالکان، ناترازی ها را برطرف کنند، اما حجم بالای بدهی ها و تخلفات در نهایت منجر به تصمیم قاطع بانک مرکزی شد.
تفاوت کلیدی “گزیر” با “ادغام”: سیاست جدید بانک مرکزی چیست؟
یکی از نکات مهم در سیاست های جدید بانک مرکزی، تاکید بر فرآیند «گزیر» به جای «ادغام» است. در گذشته، راهکار اصلی برای حل مشکل بانک های ناسالم، ادغام آن ها در بانک های بزرگ تر و سالم تر بود. معروف ترین نمونه آن، ادغام بانک های انصار، قوامین، حکمت ایرانیان، مهر اقتصاد و موسسه کوثر در بانک سپه بود.
مشکل اصلی روش ادغام این بود که ناترازی و بدهی های بانک مشکل دار، مستقیماً به ترازنامه بانک سالم منتقل می شد و در عمل، سلامت بانک میزبان را نیز به خطر می انداخت. اما در روش گزیر، بانک مرکزی کنترل بانک ناسالم را در دست می گیرد و تلاش می کند دارایی های خوب و بد آن را از هم تفکیک کند. سپس دارایی های سالم (مانند سپرده های خرد مردم) به یک بانک سالم منتقل شده و تکلیف دارایی های سمی و بدهی های کلان به صورت جداگانه و از طریق فرآیندهای قانونی و قضایی مشخص می شود. این روش از سرایت بیماری یک بانک به کل شبکه بانکی جلوگیری می کند.
بنابراین، هشدار بانک مرکزی به بانک های ناتراز، زنگ خطری برای مدیران و سهامداران این بانک هاست تا هرچه سریع تر برای اصلاح ساختار خود اقدام کنند، پیش از آنکه بانک مرکزی با استفاده از ابزار قانونی گزیر، رأساً برای تعیین تکلیف آن ها وارد عمل شود. هدف نهایی، حفاظت از سپرده های مردم و تضمین ثبات در نظام پولی و مالی کشور است.
نظرات کاربران