چرا استرالیا می خواست به مدار زمین ماهواره بفرستد؟
پرتاب ماهواره به فضا به نوعی شناسنامه علمی و فناوری هر کشور است. استرالیا سال ها به عنوان کشوری پیشرفته در حوزه کشاورزی و منابع طبیعی شناخته می شد اما از نظر فناوری فضایی، وابسته به کشورهای دیگر بود. با رشد اقتصاد دیجیتال و نیاز به داده های به روز برای پایش منابع طبیعی، مدیریت بحران و توسعه کشاورزی هوشمند، تصمیم گرفت خود را به جمع کشورهای دارای توانایی پرتاب ماهواره برساند. اهداف استرالیا عبارت بودند از:
- استقلال فضایی: با داشتن ماهواره بر بومی، دیگر نیازی به خرید خدمات خارجی برای پرتاب ماهواره های ملی نیست.
- امنیت ارتباطات و داده ها: داده های جمع آوری شده توسط ماهواره های بومی، به حریم خصوصی و امنیت ملی کمک می کند.
- پایش محیط زیست و منابع طبیعی: اهمیت پایش اقیانوس ها، جنگل ها و منابع آبی در کشوری همچون استرالیا بسیار بالاست.
- خلق فرصت های شغلی و توسعه اقتصادی: ایجاد اکوسیستم جدید فناوری برنامه نویسی، طراحی، تولید و مدیریت پرتاب های فضایی.
- حضور در بازار خدمات فضایی منطقه ای: تبدیل شدن به قطب پرتاب ماهواره در آسیا-اقیانوسیه.
چگونه پروژه اریس شکل گرفت؟
شرکت گیلمور اسپیس فعالیت خود را از سال ۲۰۱۵ با توسعه موتورهای ترکیبی (هیبریدی) شروع کرد. این موتورها ترکیبی از مزایای سوخت های جامد (مانند امنیت بالا) و سوخت های مایع (مانند کنترل پذیری بیشتر) را داشتند. هدف اصلی کاهش هزینه پرتاب و ایمنی بیشتر بود.
از سال ۲۰۱۸ همکاری با سازمان CSIRO به تولید ماهواره سنجش گر ElaraSat برای پایش کیفیت آب انجامید. این ماهواره نشان داد که فعالیت گیلمور اسپیس فراتر از ساخت فقط ماهواره بر است؛ یعنی زنجیره بومی فناوری از ماهواره بر تا ماهواره شکل گرفت.
همکاری های بین المللی با شرکت ژاپنی Space BD، تلاش برای ورود به بازار آسیا-اقیانوسیه و ساخت پایگاه بون اوربیتال در کوئینزلند از پیش نیازهای اساسی این پیشرفت بودند. زیرساخت های پرتاب ملی بین سال های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ به طور فشرده تقویت شد.
پرتاب اریس؛ نا موفق اما تاریخی
سرانجام در ۲۹ ژوئیه ۲۰۲۵ ماهواره بر Eris برای اولین بار از خاک استرالیا به سمت فضا شلیک شد. اریس ۲۵ متر ارتفاع داشت و می توانست حداکثر ۳۰۵ کیلوگرم محموله را به مدار پایین زمین (LEO) برساند. این موشک سه مرحله ای با موتورهای هیبریدی، جدیدترین فناوری را به نمایش گذاشت.
اما تنها ۱۴ ثانیه بعد از پرتاب، کلاهک محافظ که برای حفظ ماهواره از ضربه و گرمای لحظه پرتاب طراحی شده بود، دچار نقص شد. کنترل موشک از دست رفت و اریس به سرعت سقوط کرد و منفجر شد. این حادثه در برابر دوربین ها ثبت شد.
مشاهده فیلم حادثه
چه هزینه ها و سرمایه هایی صرف شد؟
پروژه ماهواره بر بومی استرالیا جزو سرمایه برترین طرح های فناوری این کشور بود. گیلمور اسپیس تنها تا سال ۲۰۲۳ موفق به جذب ۹۹ میلیون دلار سرمایه در پنج مرحله شد که توسط صندوق های مطرح سرمایه گذاری تأمین گردید. صندوق هایی مثل NGS Super، Queensland Investment Corporation، Blackbird، Main Sequence و سایر صندوق های خصوصی و بازنشستگی نقش کلیدی داشتند.
دولت فدرال نیز با پرداخت ۵ میلیون دلار کمک بلاعوض در سال ۲۰۲۲ به پیشبرد طرح کمک کرد. در سال ۲۰۲۳ سرمایه گذاران خارجی مانند Fine Structure Ventures آمریکا و سرمایه گذاران ژاپنی و سنگاپوری هم به جمع حامیان پیوستند که ارزش برند و اعتماد جهانی را برای این پروژه افزایش داد.
چرا ماموریت اریس شکست خورد؟
آزمایش ها نشان داد علت اصلی سقوط ماهواره بر اریس، مشکل ناگهانی در کلاهک محافظ (Fairing) موشک بود. این قطعه باید تا زمان خروج از جو، ماهواره را در امان نگه دارد اما باز شدن یا اختلال در عملکرد آن در همان لحظات اولیه باعث وارد آمدن شوک شدید به سیستم هدایت شد و به کلی موشک را از مدار خارج کرد. تیم فنی تاکید کرد خطا نه در موتورهای هیبریدی، بلکه در بخش محافظت از محموله رخ داده است.
این تجربه با وجود شکست، اطلاعات بسیار ارزشمندی از ماهیت حقیقی پرتاب های فضایی و نقاط قوت و ضعف سیستم در اختیار تیم های مهندسی گذاشت و به توسعه فاز بعدی ماهواره برها کمک بسزایی خواهد کرد.
برنامه های آینده استرالیا در عرصه فضایی
شکست پرتاب اریس پایان راه نیست. گیلمور اسپیس و دولت استرالیا برنامه هایی برای ساخت نسل جدید موتورهای هیبریدی، اصلاح معماری کلاهک و افزایش ظرفیت حمل ماهواره ها دارند. هدف، تقویت مشارکت در بازار خدمات پرتاب منطقه ای و تصاحب بخش بزرگی از اقتصاد فضایی است. توسعه پایگاه های پرتاب جدید و همکاری با شرکای علمی و صنعتی در سطح آسیا و اقیانوسیه ادامه خواهد داشت.
- فناوری پیشرفته تر در طراحی و ایمنی ماهواره برهای آینده
- افزایش سرمایه گذاری های داخلی و جذب شرکای بین المللی
- تقویت زیرساخت ها و آموزش نیروهای تخصصی حوزه فضایی
جمع بندی
استرالیا با پرتاب ماهواره بر اریس، حتی با وجود شکست، نشان داد که اراده و قابلیت ورود به دوره جدیدی از توسعه فناوری فضایی را دارد. این تجربه سنگ بنایی برای ساخت نسل های موفق تر و پیشرفت های بیشتر در دهه آینده خواهد بود و جایگاه استرالیا را به عنوان یک رقیب جدید فناوری فضایی در منطقه تثبیت خواهد کرد.
نظرات کاربران