گزارشهای تازه درباره وضعیت جنگ و تنش میان آمریکا و ایران نشان میدهد که برخلاف انتظار برخی تحلیلگران، احتمال ادامه و حتی طولانیتر شدن درگیریها در حال افزایش است. این در حالی است که نشانههایی مثل فشار افکار عمومی، افزایش قیمت نفت و اختلافات سیاسی در واشنگتن، میتوانست مسیر را به سمت کاهش تنش سوق دهد، اما روندهای میدانی و سیاسی تصویر متفاوتی را نشان میدهند.
چرا احتمال ادامه جنگ بیشتر شده؟ بررسی عوامل تشدید درگیری آمریکا و ایران
بر اساس تحلیل یک پژوهشگر ارشد امنیتی در آمریکا، سه عامل کلیدی باعث شدهاند که این درگیری به سمت یک جنگ فرسایشی و طولانی حرکت کند؛ وضعیتی که پیشتر در جنگهایی مانند ویتنام، افغانستان و عراق نیز دیده شده بود.
نخستین عامل به «اراده و مقاومت طرف مقابل» برمیگردد. در جنگهای نامتقارن، طرفی که خود را در موقعیت بقا میبیند، معمولاً توان تحمل فشارهای سنگینتری دارد. در این نگاه، ایران نیز با وجود حملات گسترده و فشارهای منطقهای همچنان به مقاومت ادامه داده و حتی در برخی مقاطع با اقدامات تلافیجویانه، سطح تنش را افزایش داده است.
این رفتار از نگاه تحلیلگران به این معناست که عقبنشینی در منطق طرف مقابل تعریف نشده و همین موضوع باعث میشود هر ضربه، پاسخ سختتری به همراه داشته باشد. چنین چرخهای در نهایت میتواند جنگ را از کنترل خارج کند و آن را به یک درگیری طولانی تبدیل کند.
عامل دوم، تغییر در محاسبه هزینه و فایده در سیاستگذاری آمریکا است. تجربه تاریخی نشان داده در جنگهای طولانی، تصمیمگیران به جای محاسبات صرفاً منطقی، بیشتر تحت تأثیر اعتبار سیاسی و فشارهای داخلی قرار میگیرند.
نمونههای گذشته مانند جنگ ویتنام یا افغانستان نشان میدهد که حتی زمانی که ادامه جنگ از نظر نظامی یا اقتصادی بهصرفه نیست، باز هم تصمیم برای خروج به تعویق میافتد. این تأخیرها معمولاً به دلیل نگرانی از تصویر قدرت و پیامدهای سیاسی داخلی رخ میدهد.
در این میان، نگاه برخی سیاستمداران به پرونده ایران نیز با نوعی رقابت سیاسی و تمایل به ثبت یک «دستاورد تاریخی» همراه شده است. همین موضوع میتواند مسیر تصمیمگیری را از منطق کاهش تنش دور کند.
عامل سوم به ساختارهای نهادی در هر دو کشور مربوط میشود. وقتی سازوکارهای نظارتی و محدودکننده بر تصمیمات جنگی ضعیف باشند، احتمال ادامه درگیری افزایش پیدا میکند.
در آمریکا، تجربه نشان داده برخی مجوزهای گسترده نظامی در گذشته باعث شدهاند جنگها بدون چارچوب زمانی مشخص ادامه پیدا کنند. در چنین شرایطی، کنگره نیز گاهی نقش بازدارنده مؤثری ایفا نکرده و اختیار عمل دولتها را محدود نکرده است.
در سوی دیگر، انسجام سیاسی در داخل ایران نیز بهگونهای است که امکان تغییر سریع در مسیر تصمیمگیریهای کلان را کاهش میدهد. همین همزمانی دو ساختار نسبتاً منعطف در دو طرف، زمینه ادامه تنش را بیشتر کرده است.
در مجموع، ترکیب این سه عامل یعنی مقاومت طرف مقابل، تغییر محاسبات سیاسی در واشنگتن و نبود محدودیتهای مؤثر نهادی، باعث شده تحلیلگران نسبت به آینده این جنگ خوشبین نباشند. بسیاری معتقدند اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، احتمال تبدیل این درگیری به یک جنگ فرسایشی و طولانیمدت بیش از گذشته خواهد بود.
نظرات کاربران