بررسی پاسخ علمی به ارتباط حملات نظامی و زلزله
طی فعالیت های نظامی اخیر و حملات اسرائیل در تهران و تبریز، این پرسش در بین افکار عمومی شکل گرفت که آیا امکان دارد چنین انفجارهایی باعث تحریک یا فعال شدن گسل های زلزله خیز این شهرها شود؟ این دغدغه با توجه به تعداد زیاد گسل های فعال و پتانسیل لرزه ای تهران و تبریز اهمیت بیشتری یافته است.
پاسخ زلزله شناسان: آیا بمباران می تواند موجب زلزله شود؟
طبق توضیحات دکتر مهدی زارع، رئیس مرکز پیش بینی زلزله و استاد پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی، حملات دشمن صهیونیستی و انفجارهای موشکی در تهران و تبریز توان تحریک گسل ها را ندارند. گسل های این دو شهر فعلاً در حالت قفل شدگی و سکوت لرزه ای قرار دارند و استرس زمین فقط در اثر تغییرات بالقوه پوسته به تدریج انباشته می شود. بمباران ها، هرچند به لحاظ آماری بیش از ۱۵۰۰ لرزه ثبت شد، اما هیچ یک ناشی از تحریک واقعی گسل های زمین ساختی نبود.
تفاوت زلزله طبیعی و زلزله انسان ساخت
زلزله طبیعی نتیجه آزادسازی ناگهانی انرژی درون زمین و حرکت ورقه های زمین ساختی در امتداد گسل ها است. در مقابل، زلزله انفجاری یا زلزله انسان ساخت، ناشی از فعالیت های بیرونی مثل بمب گذاری، انفجارهای معدنی یا حتی حملات تروریستی است.
هرچند انفجارهای بزرگ امواج لرزه ای قوی ایجاد می کنند که حتی برخی ابزارهای لرزه نگاری ثبت می کنند، اما ماهیت این امواج با زلزله طبیعی متفاوت بوده و معمولاً نفوذ آن ها در عمق چندانی ندارد. انرژی لازم برای گسست گسل های عمیق – مثل گسل های زمین ساختی تهران و تبریز – بسیار بالاتر از انرژی تولیدشده انفجارهای سطحی است.
آیا ۱۵۰۰ زلزله در اثر حملات اخیر ایجاد شده است؟
دکتر زارع جواب این شایعه را چنین داده: «در جنگ ۱۲ روزه، بیش از ۱۵۰۰ رویداد لرزه ای ثبت شده که هیچ کدام زلزله طبیعی نبوده اند. این تنها رویداد لرزه ای ناشی از انفجارهای سطحی است و گسل های اصلی فعال نشدند.» لرزش هایی که مردم حس کرده اند، همان لرزه های انفجاری یا لرزه ای است که منبع آن انرژی زمین ساختی نیست بلکه بر اثر انرژی زیاد و ناگهانی ناشی از انفجار و برخورد پرتابه هاست.
چرا گسل های تهران و تبریز تحریک نشدند؟
گسل های تهران و تبریز فعلاً در حالت قفل شدگی و سکوت لرزه ای هستند و استرس عمده آن ها به دلیل نیروهای زمین ساختی در عمق پوسته زمین انباشته شده است. بمباران های اخیر عموماً تأثیری بر عمق بالای ۵ کیلومتر محل تجمع استرس این گسل ها ندارند. بنابراین، بر اساس شواهد قطعی و داده های زلزله شناسی، حملات اسرائیل طی جنگ ۱۲ روزه کوچک ترین تأثیری بر فعال شدن گسل های مهم تهران و تبریز نداشته اند.
بزرگ ترین زلزله های انسان ساخت دنیا
قوی ترین زلزله های ناشی از فعالیت بشری، معمولاً مربوط به آزمایش های هسته ای زیرزمینی است. نمونه معروف، آزمایش هسته ای «تایگا» شوروی با لرزه ای به بزرگی ۶.۷ ریشتر و آزمایش بمب هیدروژنی کره شمالی با بزرگی ۶.۱ بود. انفجارهای نظامی اخیر در ایران از نظر شدت و مقیاس، بسیار پایین تر از این آزمون ها بوده و قدرت کافی برای تحریک گسل های عمیق را ندارند.
نتیجه گیری: نگرانی درباره تحریک گسل ها منطقی است؟
تحلیل علمی نشان می دهد حملات نظامی و انفجارهای سطحی، توان تحریک گسل های عمیق و فعال کردن زلزله های بزرگ را ندارند. بنابراین، نگرانی درباره تحریک گسل های تهران و تبریز در اثر بمباران و حملات موشکی اسرائیل بی پایه است. اما تهدید زلزله طبیعی همچنان جدی است و لازم است تمهیدات پیشگیرانه در هر دو شهر ادامه داشته باشد.
نظرات کاربران