اخراج افغان ها؛ شوک تازه بر بازار مسکن ایران
اخراج گسترده اتباع غیرمجاز افغانستانی از ایران تنها یک رویداد امنیتی نبود، بلکه به عنوان یک عامل مهم اقتصادی بسیاری از معادلات بازار مسکن را تحت تأثیر قرار داده است. بخش مسکن ایران به دلیل پیوندهای عمیق با اشتغال، اقتصاد کلان و معیشت خانواده ها، همواره حساس ترین واکنش ها به تحولات جمعیتی را نشان داده است. خروج چند صد هزار مهاجر افغان ظرف چند ماه اخیر، زنجیره ای از پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم را در حوزه اجاره و ساخت وساز رقم زده است.
رکود و کاهش تقاضای اجاره؛ مالکان گرفتار خانه های بدون مستاجر
نخستین و ملموس ترین نتیجه اخراج مهاجرین افغان، کاهش ناگهانی و شدید تقاضا برای واحدهای اجاره ای، مخصوصاً خانه های قدیمی و کلنگی در مناطق پایین شهر بود. بسیاری از خانواده های افغان قبلاً در ساختمان های فرسوده، محلات حاشیه ای مثل شهرری، مولوی، شوش و مناطق ۱۲ و ۲۲ تهران ساکن بودند؛ اما با ترک ایران و خلوت شدن این محلات، مالکان خُرد که معمولاً با اجاره یک یا دو واحد بخشی از هزینه زندگی خود را تامین می کردند، به مشکل برخوردند.
حالا این خانه ها یا خالی مانده یا با تخفیف های سنگین ۲۰ تا ۳۰ درصدی به مستاجران ایرانی اجاره داده می شوند. با اینکه برای برخی، قیمت اجاره ها کاهش یافته، اما بیشتر مستاجران ایرانی هنوز تمایلی به زندگی در این خانه ها ندارند.
آیا قیمت مسکن و اجاره در همه مناطق کاهش یافت؟
کاهش قیمت، عمدتاً محدود به خانه های قدیمی و اجاره ای مناطق پایین شهر و حاشیه نشین بوده و در مناطقی مانند مرکز یا شمال شهر و آپارتمان های لوکس، تأثیر خاصی دیده نمی شود. حتی در شهرهایی نظیر تهران، کرج، مشهد و زاهدان عمدتاً اجاره بهای واحدهای فرسوده با کاهش همراه شده اما بازار خرید و فروش همچنان در رکود باقی مانده است.
مالکان خانه های قدیمی برای پیشگیری از خالی ماندن ملک، گاهی مجبور به ارائه تخفیف قابل توجه ای شده اند، اما هنوز هم بخش زیادی از این املاک بی مشتری مانده اند؛ چرا که متراژ، امکانات و موقعیت آن ها با نیاز خانواده های ایرانی هم خوانی ندارد.
افزایش هزینه ساخت و رکود ساخت و ساز
از سوی دیگر، خروج نیروی کار افغان که سال ها ستون فقرات پروژه های ساختمانی ایران بود، پروژه های مسکن را با بحران نیروی انسانی مواجه کرده است. کارفرمایان و انبوه سازان حالا ناگزیرند دستمزدهای بیشتری به کارگران ایرانی پرداخت کنند یا برخی پروژه ها را تعطیل یا متوقف نمایند. به همین دلیل، هزینه ساخت خانه در بسیاری از پروژه ها افزایش یافته و رکود سنگین تری بر ساخت وساز سایه انداخته است.
این روند در میان مدت می تواند به کاهش عرضه و افزایش دوباره قیمت خرید و اجاره مسکن منجر شود، به ویژه اگر جایگزینی مناسبی برای نیروی کار مهاجر پیدا نشود.
بازار اجاره؛ فرصت یا بحران؟
فرصت کوتاه مدتی برای کاهش اجاره خانه در برخی محلات ضعیف نشین ایجاد شده، اما کارشناسان هشدار می دهند که این کاهش موقتی است و با تنظیم مجدد بازار یا توقف روند خروج مهاجران، ممکن است روند معکوس شود. بسیاری از آگهی های اجاره با قیمت هایی تا ۲۰٪ بالاتر از قیمت واقعی در سایت ها قرار داده می شوند و مدت ها بدون مشتری باقی می مانند.
جمع بندی و چشم انداز آینده بازار مسکن
در نهایت، اخراج گسترده اتباع افغان باعث کاهش قیمت اجاره در خانه های کلنگی و مناطق حاشیه نشین شده اما همچنان بازار خرید و فروش مسکن در رکود باقی مانده، و ساخت و ساز نیز آسیب دیده و پرهزینه تر شده است. سایه نااطمینانی و لزوم سیاستگذاری جامع بر بازار مسکن ایران سنگینی می کند و اگر دولت چاره ای برای نیروی کار و بازآفرینی محلات خالی نکند، بحران جدیدی در پیش خواهد بود.
نظرات کاربران