قیمت بنزین در ایران چقدر افزایش خواهد یافت؟
قیمت بنزین در ایران از آبان ۱۳۹۸ تاکنون ثابت مانده و این مسئله هم به یکی از حساس ترین موضوعات اقتصادی کشور بدل شده و هم به یک دغدغه اجتماعی مهم برای اقشار مختلف جامعه. عدم تغییر نرخ در حالی ادامه دارد که هم فشار بر بودجه دولت زیاد شده و هم ماجرای قاچاق سوخت به کشورهای همسایه مانند افغانستان، پاکستان و عراق به یک معضل مزمن اقتصادی تبدیل شده است.
چرا افزایش قیمت بنزین مطرح است؟
در شرایط کنونی، توزیع یارانه سوخت در ایران به گونه ای است که اقشار پردرآمد سهم بیشتری به دست می آورند، زیرا هر خودرو یک کارت سوخت جداگانه دریافت می کند که ماهانه ۶۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۵۰۰ تومان دارد. در نتیجه، خانواده هایی با چند خودرو، چندین برابر یک خانواده بدون خودرو از یارانه بنزین بهره مند می شوند. این موضوع باعث شده اقشار کم درآمد که خودروی شخصی ندارند، نه تنها سهمیه ای دریافت نکنند بلکه به نوعی از چرخه یارانه سوخت حذف شوند.
آمارهای نگران کننده قاچاق سوخت
حجم قاچاق سوخت در ایران به حدی رسیده که حتی مقامات رسمی مجلس و کارشناسان اقتصاد نسبت به آن هشدار داده اند:
- مالک شریعتی، عضو کمیسیون انرژی مجلس: روزانه حدود ۵ میلیون لیتر بنزین از کشور قاچاق می شود. این رقم تنها به قاچاق بنزین اختصاص دارد و گازوئیل و دیگر فرآورده ها را شامل نمی شود.
- موسی غنی نژاد، اقتصاددان: در کشور روزانه ۱۲۰ میلیون لیتر بنزین مصرف می شود که تنها ۷۰ میلیون لیتر آن مصرف واقعی است و ۵۰ میلیون لیتر مازاد یا در قاچاق مصرف می شود یا ناشی از الگوی مصرف غلط است.
به دلیل اختلاف بالای قیمت بنزین ایران با کشورهای همسایه، انگیزه قاچاقچیان روزبه روز بیشتر می شود. در کشورهایی مثل افغانستان، پاکستان و حتی عراق، قیمت سوخت چندین برابر نرخ داخلی ایران است.
سه نرخی شدن بنزین؛ سناریوی احتمالی آینده
پس از اجرای سیاست سه نرخی برای گازوئیل، برخی کارشناسان پیش بینی می کنند این سیاست دیر یا زود به بنزین نیز تسری پیدا کند. در این مدل، قیمت بنزین در سه سطح محاسبه می شود:
- سهمیه اولیه با نرخ یارانه ای (مثلاً ۱۵۰۰ تومان)
- مصرف مازاد بر سهمیه با نرخ دوم (مثلاً ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ تومان)
- مصرف آزاد بدون محدودیت با نرخ بازار (که می تواند چند برابر نرخ یارانه ای باشد)
این مدل می تواند فاصله نرخ داخلی و خارجی را کاهش دهد و انگیزه قاچاق را کم کند، اما خطر افزایش تورم و فشار بر معیشت مردم را هم در پی خواهد داشت.
مواضع رسمی دولت و مقامات
در هفته های اخیر، سخنگوی دولت اعلام کرده است که «فعلاً» برنامه ای برای افزایش نرخ بنزین وجود ندارد. مسعود پزشکیان، رئیس جمهور، نیز تصریح کرده که قیمت فعلی بنزین به سود پردرآمدهاست و اقشار کم درآمد که عموماً وسیله نقلیه ندارند، از یارانه آن بی بهره مانده اند. با این حال، کارشناسان معتقدند که فشار بودجه ای و گسترش قاچاق، دولت را در نهایت مجبور به اصلاح نظام قیمت گذاری خواهد کرد.
پیامدهای احتمالی افزایش قیمت بنزین
- کاهش و یا حذف تدریجی قاچاق سوخت به کشورهای همسایه
- ایجاد منابع مالی جدید برای توسعه زیرساخت ها یا پرداخت یارانه نقدی
- افزایش هزینه های حمل ونقل و تاثیر بر قیمت کالاها و خدمات
- احتمال نارضایتی اجتماعی به دلیل فشار هزینه معیشت
جمع بندی
ثابت ماندن نرخ بنزین طی پنج سال گذشته، مزایا و معایب خود را داشته است. هرچند از یک سو تورم ناشی از افزایش قیمت سوخت رخ نداده، اما از سوی دیگر، نظام یارانه ای ناکارآمد موجب افزایش نابرابری و رشد قاچاق شده است. همه این عوامل نشان می دهد که بحث درباره آینده قیمت بنزین در ایران، دیر یا زود به نقطه تصمیم گیری جدی خواهد رسید و احتمال اجرای مدل سه نرخی همچنان یکی از گزینه های جدی روی میز سیاست گذاران است.
نظرات کاربران