خلیج فارس، این گنجینه آبی ملی با مرزهایی به طول بیش از ۵۸۰۰ کیلومتر، یکی از استراتژیک ترین مناطق دریایی در منطقه و از مهم ترین بسترهای توسعه اقتصادی برای ایران به شمار می رود. این پهنهی آبی نه تنها نقش مهمی در امنیت ملی و سیاست خارجی کشور دارد، بلکه ظرفیت های گسترده ای در حوزه اقتصاد دریا محور، تجارت دریایی، شیلات، نفت و گاز و گردشگری دریایی در دل خود جای داده است.
با این حال، این پتانسیل های عظیم تاکنون آن طور که باید و شاید مورد بهره برداری قرار نگرفته اند. بسیاری از کارشناسان معتقدند که ایران می تواند با سرمایه گذاری هدفمند و برنامه ریزی استراتژیک، سهم قابل توجهی از اقتصاد منطقه ای و جهانی را از طریق فعال سازی ظرفیت های خلیج فارس به دست آورد.
در هفته های اخیر، اخبار و نشانه هایی مبنی بر آغاز تحولات بزرگ اقتصادی و سرمایه گذاری های کلان در سواحل جنوبی کشور منتشر شده است. این تحولات می توانند مقدمه ای بر ورود ایران به مرحله جدیدی از توسعه پایدار دریایی باشند. آنچه مشخص است، دولت و نهادهای اقتصادی کشور در حال آماده سازی بسترهایی برای استفاده حداکثری از موقعیت ژئوپلیتیک خلیج فارس هستند.
اگر این روند به درستی مدیریت شود، می توان شاهد رونق تجارت دریایی، افزایش صادرات غیرنفتی، ایجاد اشتغال پایدار در مناطق جنوبی و در نهایت افزایش قدرت اقتصادی ایران در منطقه بود.
اقتصاد دریا؛ کلید توسعه مناطق ساحلی کشور
ایران با دسترسی به دریای عمان، خلیج فارس و دریای خزر، ظرفیت بالایی در ایجاد اشتغال، ارزآوری، تثبیت جمعیت در مناطق جنوبی و جذب سرمایه گذاری دارد. یکی از مهم ترین بسترهای این توسعه، خدمات دریایی و سوخت رسانی (بانکرینگ) به کشتی ها در خلیج فارس است.
جالب است بدانیم بندر فجیره امارات با بهره گیری از سوخت وارداتی از کشورهایی چون ایران، به سومین قطب اصلی بانکرینگ جهان و نخستین در منطقه تبدیل شده است و سالانه به بیش از ۱۲ هزار کشتی خدمات ارائه می دهد.
لزوم توسعه بازار بانکرینگ ایران
افزایش سهم ایران از بازار بانکرینگ خلیج فارس می تواند منجر به موارد زیر شود:
- افزایش درآمد ارزی
- جذب سرمایه گذاری در احداث زیرساخت های سوخت رسانی
- افزایش اشتغال زایی در مناطق جنوب کشور
- تقویت دیپلماسی دریایی کشور
برنامه هفتم توسعه و حمایت قانونی از صنعت بانکرینگ
در ماده ۶۲ برنامه هفتم توسعه جمهوری اسلامی ایران، اهداف مشخصی برای توسعه صنعت بانکرینگ تعیین شده است:
- رسیدن به سطح ۵ میلیون تن سوخت رسانی سالانه با تمرکز بر بنادر شهید رجایی و قشم
- تأمین مطمئن نفت کوره کم سولفور برای متقاضیان
- در اولویت بودن تخصیص نفت کوره صادراتی به شرکت های بانکرینگ
- تسهیل واردات و تأمین سوخت دریایی
- واگذاری زمین به بخش خصوصی برای احداث زیرساخت
این ماده قانونی، وزارت نفت و وزارت راه و شهرسازی را موظف به تدوین آیین نامه اجرایی آن کرده است که در تاریخ ۳ اردیبهشت سال جاری توسط معاون اول رئیس جمهور ابلاغ شد.
تولید سوخت با گوگرد پایین: شاه کلید رقابت در بانکرینگ
بیش از ۶۵٪ بازار جهانی بانکرینگ نیازمند نفت کوره با گوگرد زیر ۰.۵٪ است. یکی از علل عقب ماندگی ایران، درصد بالای گوگرد موجود در نفت کوره کشور و نبود واحدهای گوگردزدایی است.
مطابق با ماده ۱۷ آیین نامه اجرایی ماده ۶۲، دولت امکان تأمین پایدار خوراک برای احداث واحدهای گوگردزدایی در سواحل کشور با قیمت مناسب را فراهم کرده است (با قابلیت تمدید قرارداد ۴ ساله).
همچنین بر اساس ماده ۱۸، شرکت های علاقه مند به فعالیت به صورت حق العمل کاری با وزارت نفت نیز مسیر مشخصی برای فعالیت خواهند داشت.
اهمیت بورس انرژی در تأمین سوخت دریایی
در ماده ۵ آیین نامه، شرایط فروش سوخت از طریق بورس انرژی با اولویت به شرکت های بانکرینگ تعیین شده است که به شرح زیر می باشد:
- اولویت عرضه نفت کوره و گازوئیل صادراتی به شرکت های بانکرینگ
- عرضه منظم ماهانه با امکان افزایش بر اساس تقاضا
- قراردادهای بلند مدت و ارائه فروش اعتباری
- قیمت گذاری پایه معادل ۹۵٪ نرخ صادراتی
- در نظر گرفتن ظرفیت عملیاتی و برداشت شرکت ها برای تخصیص عادلانه
این اقدامات منجر به تسهیل فرآیند خرید سوخت، حذف بروکراسی و حذف مزایده و مناقصه خواهد شد.
امتیازهایی برای توسعه سوخت رسانی در قشم و مناطق آزاد
از دیگر نکات مثبت آیین نامه مذکور، پیش بینی امکان تأمین سوخت از منابع غیر شرکت ملی نفت، اختلاط سوخت توسط شرکت های بانکرینگ و تشویق سرمایه گذاری در جزیره قشم است.
لزوم ورود جدی دستگاه ها و نهادهای ذی ربط
با توجه به آغاز سال دوم برنامه هفتم توسعه، اجرای موفق ماده ۶۲ و تحقق جهش در صنعت بانکرینگ منوط به فعالیت جدی، هماهنگ و صادقانه سه نهاد کلیدی است:
- وزارت نفت (معاونت برنامه ریزی و شرکت ملی نفت)
- سازمان بنادر و دریانوردی
- دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد
وظایف هر یک از این دستگاه ها به صورت شفاف در آیین نامه تعیین شده است و افکار عمومی و فعالان اقتصادی انتظار دارند اجرای این نقشه راه منجر به اتفاقی بزرگ برای ایران در خلیج فارس شود.
جمع بندی: موقعیتی طلایی برای تحول اقتصادی ایران
اکنون کشور در موقعیتی بی نظیر برای توسعه اشتغال، جذب سرمایه گذاری، ارزآوری و ایفای نقش منطقه ای در اقتصاد دریا قرار دارد. بانکرینگ نه تنها یک فرصت اقتصادی بلکه نماد اراده ملی برای بهره برداری از مزیت های جغرافیایی و انرژی کشور است.
اجرای دقیق و قاطع مفاد ماده ۶۲ برنامه هفتم می تواند ایران را به قطب جدید تامین سوخت دریایی در منطقه تبدیل کند؛ فرصتی که نباید از آن غافل شد.
مطالب مرتبط
قضیه خلیج فارس چیه؟ خلیج فارس یا خلیج عربی؟
ترک هایی که برای ایران جان دادند و از خلیج فارس تا مرزهای شمالی ایستادگی کردند
نظرات کاربران