ماجرای کشف میدان گازی پازن در استان فارس چیست +اندازه ذخایر

ماجرای میدان گازی پازن: کشف یا یادآوری یک دهه بعد؟

در مهرماه ۱۴۰۴، خبری مبنی بر کشف یک میدان عظیم گازی به نام پازن در جنوب استان فارس و شمال استان بوشهر، توجه بسیاری را به خود جلب کرد. این خبر که توسط محسن پاک نژاد، وزیر نفت دولت مسعود پزشکیان اعلام شد، نویدبخش افزایش قابل توجه ذخایر انرژی کشور و راهکاری برای مقابله با مشکل «ناترازی انرژی» بود. اما این “کشف” جدید، پرسش ها و بحث هایی را نیز به همراه داشت؛ آیا پازن واقعاً یک میدان تازه کشف شده است یا یک ذخیره هیدروکربوری است که یک دهه پیش شناسایی شده بود و اکنون توسعه آن در دستور کار قرار گرفته است؟ در این مقاله، به بررسی کامل ماجرای میدان گازی پازن، موقعیت جغرافیایی، حجم ذخایر و حواشی مربوط به آن می پردازیم.

میدان پازن در کدام منطقه جغرافیایی قرار دارد؟

میدان گازی و نفتی پازن در موقعیتی استراتژیک در جنوب ایران واقع شده است. این میدان یک ساختار طولی است که در ناحیه جنوبی استان فارس، به ویژه در حوزه شهرستان مُهر آغاز شده و امتداد آن تا شمال استان بوشهر و نزدیکی شهرستان جَم کشیده می شود. فاصله این میدان تا شهر جم حدود ۲۱ کیلومتر و تا قطب انرژی کشور، عسلویه، تقریباً ۶۵ کیلومتر است. قرارگیری این میدان در نزدیکی زیرساخت های موجود پارس جنوبی، یک مزیت بزرگ برای توسعه سریع تر و کم هزینه تر آن محسوب می شود و می تواند به سرعت به شبکه سراسری گاز کشور متصل گردد.

اهمیت استراتژیک موقعیت پازن

میدان پازن در منطقه ای قرار گرفته که به «هاب انرژی ایران» معروف است. این منطقه، میزبان بزرگترین میادین گازی کشور از جمله پارس جنوبی است. نزدیکی پازن به تاسیسات فرآوری و خطوط لوله انتقال گاز، هزینه های سرمایه گذاری برای توسعه آن را به شدت کاهش می دهد. این امر به دولت اجازه می دهد تا با صرف منابع کمتر، به بهره برداری از این ذخایر بپردازد و گاز تولیدی را برای مصارف داخلی یا صادرات به شبکه تزریق کند. وسعت تقریبی این میدان حدود ۲۲ کیلومتر تخمین زده شده است که نشان از گستردگی قابل توجه آن در این منطقه کلیدی دارد.

حجم ذخایر گازی و نفتی میدان پازن چقدر است؟

یکی از مهم ترین جنبه های خبرساز شدن میدان پازن، حجم عظیم ذخایر آن است. طبق اعلام رسمی وزارت نفت، این میدان پتانسیل قابل توجهی هم در بخش گاز و هم در بخش نفت دارد که می تواند توازن انرژی کشور را در سال های آینده تحت تأثیر قرار دهد.

ذخیره ۱۰ تریلیون فوت مکعبی گاز

بر اساس اطلاعات منتشر شده توسط محسن پاک نژاد، حجم گاز درجای این میدان حدود ۱۰ تریلیون (هزار میلیارد) فوت مکعب برآورد شده است. با در نظر گرفتن ضریب بازیافت معمول ۷۰ درصدی برای میادین گازی ایران، حجم گاز قابل برداشت از پازن به عدد فوق العاده ۷ تریلیون فوت مکعب می رسد. برای درک بهتر این عدد، این میزان گاز معادل تولید یک فاز استاندارد میدان گازی پارس جنوبی برای مدت ۷۰۰۰ روز یا حدود ۱۷ تا ۱۸ سال است. این حجم، پازن را به یکی از بزرگترین اکتشافات گازی کشور در دهه های اخیر تبدیل می کند.

لایه نفتی با ۲۰۰ میلیون بشکه نفت خام

علاوه بر ذخایر عظیم گازی، عملیات اکتشافی در میدان پازن به یک دستاورد مهم دیگر نیز منجر شده است. برای اولین بار در این میدان، تیم اکتشاف شرکت ملی نفت ایران در حین حفاری به یک لایه افقی نفتی برخورد کرده است. برآوردهای اولیه نشان می دهد این لایه دست کم حاوی ۲۰۰ میلیون بشکه نفت خام درجا است. البته این عدد اولیه بوده و با انجام مطالعات تکمیلی و حفاری های بیشتر، احتمال افزایش حجم این ذخیره نفتی نیز وجود دارد. وجود همزمان نفت و گاز در یک میدان، ارزش اقتصادی آن را دوچندان می کند.

روایت های متناقض: کشف جدید یا توسعه میدانی قدیمی؟

با وجود هیجان اولیه ناشی از اعلام این خبر، بررسی سوابق نشان می دهد که نام میدان پازن برای اولین بار در مهر ۱۴۰۴ مطرح نشده است. این موضوع باعث ایجاد بحث هایی در میان کارشناسان انرژی و رسانه ها شد و روایت وزارت نفت را با چالش مواجه کرد.

سابقه کشف پازن در سال ۱۳۹۴

برخلاف اعلام اخیر، شواهد و گزارش های آرشیوی نشان می دهد که میدان گازی پازن در واقع حدود یک دهه پیش، در سال ۱۳۹۴، توسط مدیریت اکتشاف شرکت ملی نفت ایران کشف و نهایی شده بود. در آن زمان نیز اخباری مبنی بر کشف یک میدان قابل توجه در منطقه دارالمیزان (که بخشی از ساختار پازن است) منتشر شد. حتی در سال ۱۴۰۰، موسی موسوی، عضو وقت کمیسیون انرژی مجلس، حجم گاز درجای این میدان را ۲۰ تریلیون فوت مکعب (دو برابر آمار فعلی) اعلام کرده بود. این سوابق نشان می دهد که خبر اخیر بیشتر به معنای تأیید نهایی حجم ذخایر و آغاز فاز توسعه میدان است تا یک “کشف” کاملاً جدید.

توقف ۸ ساله فعالیت های اکتشافی

وزیر نفت در اظهارات خود به توقف حدوداً ۸ ساله فعالیت های اکتشافی در این میدان اشاره کرد. به نظر می رسد پس از کشف اولیه در سال ۱۳۹۴، به دلایل مختلفی از جمله اولویت بندی پروژه ها، تحریم ها یا مسائل فنی، عملیات تکمیلی روی این میدان متوقف شده بود. از سرگیری حفاری چاه دوم اکتشافی و انجام آزمایش های موفقیت آمیز روی آن، منجر به اعلام عمومی این دستاورد در دولت جدید شده است. بنابراین، ماجرا بیشتر شبیه به فعال سازی مجدد یک پروژه قدیمی است تا کشف یک میدان ناشناخته.

برنامه توسعه و آینده میدان گازی پازن

فارغ از بحث های مربوط به زمان کشف، مهم ترین مسئله، برنامه دولت برای توسعه و بهره برداری از این منبع عظیم انرژی است. وزارت نفت اعلام کرده که قرارداد توسعه این میدان واگذار شده و عملیات اجرایی آن به زودی آغاز خواهد شد.

• زمان بندی پروژه: برآورد می شود که از زمان آغاز عملیات اجرایی، حدود ۴۰ ماه (کمی بیش از سه سال) طول بکشد تا امکان برداشت گاز از این میدان فراهم شود.
• نقش در جبران ناترازی: با توجه به افزایش مصرف گاز در بخش خانگی و صنعتی و چالش ناترازی تولید و مصرف در فصول سرد سال، توسعه میدان پازن می تواند نقش حیاتی در تأمین پایدار انرژی کشور در سال های آتی ایفا کند.
• ایجاد اشتغال و توسعه منطقه: اجرای این پروژه بزرگ، علاوه بر منافع ملی، می تواند به توسعه اقتصادی و ایجاد اشتغال در شهرستان های مهر و جم و مناطق پیرامونی کمک شایانی کند.

در نهایت، میدان پازن چه یک کشف جدید باشد و چه توسعه یک میدان قدیمی، یک دارایی استراتژیک و ارزشمند برای اقتصاد و امنیت انرژی ایران است که بهره برداری صحیح و به موقع از آن می تواند بخشی از مشکلات کشور در حوزه انرژی را مرتفع سازد.