قانون جدید مهریه: سقف ۱۴ سکه برای زندان و سرنوشت زندانیان مهریه
موضوع مهریه، زندان ناشی از عدم پرداخت آن و تغییرات قانونی مرتبط با آن، همواره یکی از چالش برانگیزترین بحث ها در حوزه حقوق خانواده و جامعه ایران بوده است. اخیراً، با مطرح شدن طرح اصلاح موادی از قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی در مجلس شورای اسلامی، موج جدیدی از سوالات و نگرانی ها در میان مردم، به ویژه زوج های جوان و خانواده ها، ایجاد شده است.
آیا سقف مهریه به ۱۴ سکه کاهش یافته است؟ آیا زندانیان مهریه آزاد خواهند شد؟ تفاوت عندالمطالبه و عندالاستطاعه در قانون جدید چیست؟ در این مقاله، به عنوان یک راهنمای جامع، به بررسی دقیق جزئیات این طرح، ابهام زدایی از مفاهیم کلیدی و پاسخ به تمام سوالات شما خواهیم پرداخت تا تصویری شفاف از آینده قوانین مهریه در ایران ارائه دهیم.
تعداد سکه مهریه در قانون جدید مجلس: آیا سقف مهریه ۱۴ سکه شد؟
یکی از بزرگترین تصورات غلطی که در مورد طرح جدید مجلس شکل گرفته، این است که مهریه به طور کلی به ۱۴ سکه محدود شده است. این برداشت کاملاً اشتباه است. طرح جدید مجلس به هیچ عنوان قصد ندارد میزان مهریه توافقی بین زوجین را کاهش دهد، بلکه تنها بر نحوه اجرای حکم و ضمانت اجرای کیفری (زندان) آن تمرکز دارد.
تغییر از ۱۱۰ سکه به ۱۴ سکه برای حبس
در قانون حمایت خانواده پیشین، پرداخت مهریه تا سقف ۱۱۰ سکه بهار آزادی ضمانت اجرای کیفری داشت. به این معنا که اگر مردی توانایی پرداخت ۱۱۰ سکه از مهریه همسرش را نداشت و اعسار (عدم توانایی مالی) او نیز ثابت نمی شد، امکان صدور حکم جلب و زندانی شدن او وجود داشت. مابقی مهریه (بیش از ۱۱۰ سکه) دینی بود که بر عهده زوج باقی می ماند اما دیگر مجازات حبس را در پی نداشت و وصول آن تنها از طریق شناسایی و توقیف اموال ممکن بود.
طرح جدید مجلس که در کمیسیون قضایی و حقوقی در حال بررسی است، پیشنهاد می کند که این سقف از ۱۱۰ سکه به ۱۴ سکه بهار آزادی کاهش یابد. این به معنای آن است که:
- زوجین همچنان می توانند هر میزان مهریه ای را که مایل باشند (مثلاً ۵۰۰ یا ۱۰۰۰ سکه) در عقدنامه ثبت کنند.
- اما تنها تا سقف ۱۴ سکه از این مهریه، در صورت عدم پرداخت، می تواند منجر به صدور حکم حبس برای زوج شود.
- باقیمانده مهریه (مازاد بر ۱۴ سکه) همچنان به عنوان یک بدهی حقوقی بر ذمه مرد باقی می ماند و زن می تواند برای وصول آن اقدام به توقیف اموال و دارایی های همسرش کند، اما دیگر نمی تواند به خاطر آن بخش از مهریه، همسرش را به زندان بیندازد.
آزادی بدهکاران مهریه از زندان: جایگزینی حبس با نظارت الکترونیکی
یکی از اهداف اصلی این طرح، کاهش جمعیت کیفری زندان ها و حبس زدایی از محکومیت های مالی است. طراحان معتقدند که زندانی کردن یک فرد بدهکار که توانایی مالی ندارد، نه تنها کمکی به پرداخت بدهی (مهریه) نمی کند، بلکه مشکلات اجتماعی و اقتصادی بیشتری برای خانواده ها به وجود می آورد.
استفاده از پابند الکترونیکی برای محکومان مهریه
بر اساس جزئیات ارائه شده توسط اعضای کمیسیون قضایی مجلس، قرار است محکومان مهریه که به دلیل عدم توانایی در پرداخت ۱۴ سکه اولیه زندانی شده اند یا در شرف زندانی شدن هستند، مشمول قواعد ارفاقی جدیدی شوند. این طرح پیشنهاد می کند که به جای حبس، این افراد تحت نظارت سامانه های الکترونیکی (مانند پابند الکترونیکی) قرار گیرند.
این اقدام به این معنا نیست که بدهی آن ها بخشیده می شود. فرد محکوم همچنان موظف به پرداخت بدهی خود است و هر زمان که مالی از او شناسایی شود، به نفع زوجه توقیف خواهد شد. اما با استفاده از نظارت الکترونیکی، او می تواند از زندان آزاد شده، به فعالیت اقتصادی و اجتماعی خود ادامه دهد و امکان کسب درآمد برای پرداخت بدهی اش را داشته باشد. این رویکرد برای اولین بار است که برای محکومان مالی (و نه فقط محکومان کیفری) در نظر گرفته می شود.
تفاوت عندالمطالبه و عندالاستطاعه: نظر مراجع و تأثیر آن در قانون
همزمان با بررسی این طرح، نامه آیت الله سبحانی به رئیس قوه قضائیه در مورد ماهیت مهریه، بحث های حقوقی و فقهی را نیز دامن زد. درک تفاوت دو مفهوم کلیدی “عندالمطالبه” و “عندالاستطاعه” برای فهم این مباحث ضروری است.
عندالمطالبه (On-Demand) چیست؟
وقتی مهریه به صورت عندالمطالبه تعیین می شود، به این معناست که زوجه (زن) هر زمان که اراده کند، می تواند مهریه خود را مطالبه نماید و زوج (مرد) موظف است آن را فوراً پرداخت کند، چه توانایی مالی داشته باشد و چه نداشته باشد. در صورت عدم پرداخت، زن می تواند از طریق مراجع قانونی اقدام به توقیف اموال یا حتی درخواست حکم جلب همسرش (تا سقف قانونی جدید یعنی ۱۴ سکه) کند.
عندالاستطاعه (Upon-Ability) چیست؟
در مهریه عندالاستطاعه، پرداخت مهریه منوط به داشتن استطاعت و توانایی مالی مرد است. در این حالت، زن ابتدا باید در دادگاه ثابت کند که همسرش توانایی مالی برای پرداخت مهریه را دارد. تا زمانی که استطاعت مالی مرد اثبات نشود، زن نمی تواند او را ملزم به پرداخت کند و در نتیجه امکان صدور حکم جلب نیز وجود نخواهد داشت.
نظر آیت الله سبحانی و برخی دیگر از فقها این است که ماهیت اصلی مهریه باید عندالاستطاعه باشد. با این حال، قانون فعلی به زوجین اجازه می دهد که هنگام عقد، بر سر عندالمطالبه بودن آن توافق کنند. طرح جدید مجلس مستقیماً این بخش را تغییر نمی دهد اما با کاهش سقف حبس به ۱۴ سکه، عملاً از شدت ضمانت اجرای کیفری مهریه های عندالمطالبه کاسته است.
نظرات کاربران