بازگشت دوباره به جنگ سرد فضایی
به نظر می رسد تاریخ در حال تکرار است؛ رقابت های فضایی و تنش های فناورانه میان قدرت های بزرگ دوباره داغ شده و از آن با عنوان جنگ سرد جدید یاد می شود. اگر در قرن بیستم، رقابت شوروی و آمریکا برای اعزام انسان به ماه موتور اصلی این تنش ها بود، امروز رقابت بر سر ساخت نیروگاه هسته ای روی ماه به صحنه اصلی کشاکش بدل شده است.
در دهه ۶۰ میلادی، پرتاب اسپوتنیک ۱ توسط شوروی، آمریکا را مجبور به پاسخ فوری کرد. اکنون، پروژه مشترک چین و روسیه برای نصب رآکتور هسته ای در سطح ماه تا میانه دهه ۲۰۳۰، کاخ سفید را بر آن داشته تا با شتابی بی سابقه، ناسا را وارد این رقابت حیاتی کند.
دستور ساخت رآکتور ۱۰۰ کیلوواتی روی ماه
شان دافی، وزیر حمل ونقل آمریکا و سرپرست موقت ناسا، رسماً دستور داده این سازمان تا سال ۲۰۳۰ یک رآکتور هسته ای ۱۰۰ کیلوواتی را برای استقرار در سطح ماه آماده کند. این مأموریت شامل فراخوانی از فعالان صنایع هوافضا برای ارائه طرح های فنی و اجرایی و انتخاب حداکثر دو شرکت برای اجرای پروژه است.
این رآکتور قرار است ستون فقرات زیرساخت انرژی پایدار در ماه باشد و حضور طولانی مدت فضانوردان، مأموریت های علمی، و حتی گسترش فعالیت های تجاری را امکان پذیر کند. ناسا پیش تر روی رآکتور ۴۰ کیلوواتی کار کرده بود اما این دستور، سطح بازی را تغییر داده است.
چرا هسته ای و نه خورشیدی؟
برخلاف زمین، شب در ماه معادل دو هفته زمینی است؛ همین موضوع باعث می شود پنل های خورشیدی برای تولید بلندمدت انرژی ناکارآمد باشند. در برخی مناطق ماه، نور خورشید برای روزها و هفته ها غایب است و شرایط محیطی سخت، سیستم های فتوولتائیک را محدود می کند.
به گفته کارشناسان ناسا، تنها فناوری هایی مانند شکافت هسته ای می توانند برق پایدار و بدون وقفه برای پایگاه های انسانی و تجهیزات علمی در ماه فراهم کنند. رآکتورهای کوچک مشابه در زیردریایی ها و ناوهای جنگی آمریکا دهه هاست با موفقیت فعالیت می کنند.
سناریوی منطقه ممنوعه
یکی از ابعاد حساس این پروژه، قابلیت ایجاد مناطق ممنوعه روی ماه است. نخستین کشوری که یک رآکتور قدرتمند نصب کند، می تواند با اعلام محدوده های ممنوعه، دسترسی رقبا به بخش هایی از سطح ماه را محدود سازد. این سناریو، بازتاب دهنده نگرانی عمیق واشنگتن از طرح ایستگاه تحقیقاتی مشترک چین و روسیه بر ماه است.
ارتباط پروژه با امنیت ملی آمریکا
در اسناد ناسا آمده است که این پروژه نه تنها برای موفقیت مأموریت های آرتمیس و برنامه سفر به مریخ اهمیت دارد، بلکه بخشی از راهبرد بلندمدت آمریکا برای تقویت جایگاه خود در عرصه فضایی و جلوگیری از انحصار منابع ماه توسط دیگر قدرت هاست.
دافی در سخنرانی خود تصریح کرد: «اگر می خواهیم بر فضا مسلط شویم، باید انرژی آن را در دست بگیریم. این برنامه برای امنیت ملی ماست، نه فقط یک شوآف علمی.»
چالش بودجه و سیاست
دستور تازه در شرایطی صادر شده که بودجه علمی ناسا با کاهش نزدیک به ۵۰ درصد مواجه است و بخش بزرگی از منابع به پروازهای سرنشین دار اختصاص یافته است. با این حال، دولت ترامپ و شخص دافی معتقدند که این سرمایه گذاری حیاتی باید حتی با وجود محدودیت مالی اجرا شود.
این نکته نیز جنبه سیاسی دارد: شان دافی که همزمان دو سمت کلیدی دارد، با این اقدام سعی دارد جایگاه خود را به عنوان تصمیم گیر اصلی در سیاست های فضایی آمریکا تثبیت کند.
مسابقه هسته ای در ماه؛ آمریکا در برابر چین
چین برنامه دارد تا سال ۲۰۳۰ نخستین فضانوردان خود را به ماه بفرستد و طبق اطلاعات موجود روی پروژه نصب رآکتور نیز کار می کند. از دید کارشناسان، آمریکا اگر بخواهد همچنان رهبر بلامنازع در فضا باقی بماند، باید پیش از تحقق برنامه های چین، نیروگاه خود را عملیاتی کند.
این وضعیت یادآور دهه های پرتنش گذشته است؛ زمانی که اسپوتنیک شوروی آمریکا را شوکه کرد و در نهایت به برنامه آپولو و فرود «نیل آرمسترانگ» بر ماه انجامید. اما این بار، میدان رقابت نه فقط ارسال انسان، بلکه انحصار فناوری انرژی هسته ای در ماه است.
آینده؛ ایستگاه های فضایی و مأموریت های مریخ
پروژه رآکتور قمری بخشی از یک راهبرد وسیع تر ناسا است که شامل جایگزینی ایستگاه فضایی بین المللی با نسخه ای تجاری تا سال ۲۰۳۰ می شود. مقامات هشدار داده اند که اگر این ایستگاه به موقع آماده نشود، چین تنها دارنده پایگاه دائمی سرنشین دار در مدار زمین خواهد بود.
تأمین زنجیره انرژی پایدار نه تنها برای سکونت در ماه بلکه برای پرتاب مأموریت های بین سیاره ای، به ویژه ماموریت های مریخ، ضرورت حیاتی دارد. این همان کلیدی است که می تواند عصر جدیدی از انرژی هسته ای فضایی را رقم بزند.
نظرات کاربران