حیوانات خانگی در جامعه ما شهروند هستند و نگهداری از آنها یکی از حقوق شهروندی است!
حیوانات خانگی در بسیاری از جوامع مدرن، نه تنها به عنوان موجوداتی زنده و حساس، بلکه به عنوان پاره ای از زندگی شهری و هویت خانوادگی شهروندان شناخته می شوند. در شهرهای پیشرفته جهان، نگهداری از حیوانات خانگی همچون سگ و گربه، یکی از حقوق شناخته شده شهروندی است. اما در ایران، این موضوع هنوز با چالش های متعددی رو به روست.
حق بر شهر برای حیوانات خانگی و شهروندان
مفهوم حق بر شهر مدت هاست از قلمرو انسان ها فراتر رفته و پژوهشگران مطالعات شهری از گسترش آن به حیوانات خانگی دفاع می کنند. سگ ها و گربه ها در دهه ها یا قرن ها حضور در فضاهای شهری ادغام شده اند و بخشی از زندگی شهری و فرهنگی ما شده اند. این حیوانات، با انسان ها زندگی کرده اند، در ادبیات و متون دینی جایگاه داشته و در سنت های ما حضور داشتند.
نگهداری از حیوان خانگی، معضلی اجتماعی یا پدیده ای فرهنگی؟
در حالی که برخی مسئولان، سگ گردانی را «معضل اجتماعی» می دانند، متخصصان حوزه دامپزشکی و محیط زیست بر اهمیت نگهداری مسئولانه و قانونمند از حیوانات تأکید می کنند. دکتر پیام محبی، رئیس بیمارستان دامپزشکی تهران، در واکنش به این نظرات صراحتاً اعلام کرده است که داشتن حیوان خانگی یکی از حقوق شهروندی است. او همچنین اعلام کرد که شهرداری ها باید به جای انتقاد از مردم، زیرساخت ها را برای قانون گذاری و فرهنگ سازی فراهم کنند.
سگ گردانی، پدیده ای علمی یا رسانه ای؟
اصطلاح «سگ گردانی» از نظر علمی بی معنی است. همانطور که دکتر محبی عنوان کرد، داشتن سگ یا هر حیوان خانگی دیگر، در سراسر جهان یک رفتار اجتماعی پذیرفته شده است. پدیده همراهی با حیوانات اهلی امری طبیعی، فرهنگی و کاملاً شهرنشینانه است و هیچ ربطی به الگوهای غربی ندارد.
مدیریت شهری ناکارآمد، مسئول معضل حیوانات رهاشده
در واکنش به اظهارات برخی از مدیران شهری که افزایش جمعیت سگ های ولگرد را به نگهداری خانگی سگ ها ربط می دهند، باید گفت که فقدان زیرساخت های مدیریت شهری و فرهنگی از سوی شهرداری ها عامل بحران فعلی است. آموزش شهروندی، کنترل زاد و ولد حیوانات بلاصاحب و ایجاد پناهگاه ها از وظایف نهادهای شهری است، نه سرزنش مردم.
نگهداری از حیوانات و محیط زیست: امکان همزیستی مسئولانه
برخلاف برخی ادعاها، نمی توان نگهداری از حیوانات خانگی را یک رفتار غیرمحیط زیستی دانست. همانطور که زندگی شهری»، خود همراه با آلاینده ها و آسیب ها به محیط زیست است، نگهداری حیوانات خانگی نیز می تواند در چارچوبی تعریف شده، با محیط زیست همزیستی داشته باشد. برای مثال، همانند نصب فیلتر در کارخانه ها یا اجرای تفکیک زباله، برای حیوانات خانگی هم می توان قوانین سلامت محور تعریف کرد.
ضرورت تدوین قوانین جامع برای حیوانات خانگی
در نبود قوانین مشخص و ملی درباره نگهداری حیوانات خانگی، مسئولان شهری همچون شهرداری تهران می توانند پیشنهاددهنده طرح های فراگیر در این زمینه باشند. قانونی شدن برخی دستورالعمل ها، ایجاد زیرساخت برای پارک های اختصاصی حیوانات، پویش های آگاهی بخش و همکاری بین دستگاه های تصمیم گیر لازمه ساماندهی این حوزه به صورت علمی و اجتماعی است.
افزایش سلامت روان با همراهی حیوانات خانگی
مطالعات روانشناسی و اجتماعی نشان داده اند که بسیاری از افراد، خصوصاً کودکان، سالمندان و افراد تنها، از همراهی با حیوانات خانگی، احساس امید، تعلق و سلامت روانی بیشتری پیدا می کنند. دیدن کودکانی که با سگ ها و گربه ها بازی می کنند در پارک ها، نشانه ای از جامعه ای سالم با فضای همدلانه انسانی است، نه نشانه ای از «معضل».
باید به سوی قانونی شمول گرا گام برداریم
شهرهای پیشرفته با وضع مقررات شمول گرا برای همه – چه انسان، چه حیوان – توانسته اند زیست در شهرها را سالم تر، دوستانه تر و تعادلی تر کنند. راه حل ما نیز باید بر پایه آموزش، آگاهی، احترام به تنوع سبک های زندگی شهروندان و ایجاد قوانین روشن و کاربردی باشد.
نتیجه گیری: نگهداری از حیوان خانگی، بخشی از حق طبیعی شهروندان است. این پدیده، نه فقط یک رفتار فرهنگی پذیرفته شده است، بلکه به عنوان عاملی اثرگذار بر سلامت روان، فرهنگ مدنی، کیفیت زیست شهری و حتی عدالت اجتماعی شناخته می شود. باید از برخوردهای سلبی و غیرکارشناسانه پرهیز و به سوی شهرهایی انسانی تر، حیوان دوست تر و شهروندمحورتر گام برداریم.
نظرات کاربران