یکی از سرمایه های گرانبهای ملی ایران که سال هاست در سکوت دود می شود، گازهای همراه نفت است. کشورهایی مانند عربستان با مدیریت صحیح این گازها، خوراک پتروشیمی های سودآور خود را تأمین و درآمدهای میلیاردی کسب می کنند. ایران اما بخش قابل توجهی از این منبع ارزشمند را همچنان با مشعل سوزی از بین می برد؛ ثروتی که هر ساله در چند استان نفت خیز کشور به راحتی بر باد می رود.
ایران دومین کشور مشعل سوز جهان؛ آمارهای نگران کننده فلرینگ
طبق گزارش جدید بانک جهانی، ایران با سوزاندن حدود ۲۳ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی در سال، حدود ۱۵ درصد از کل فلرینگ جهانی را به تنهایی به خود اختصاص داده است. این رقم ایران را پس از روسیه، در جایگاه دوم جهانی مشعل سوزی قرار می دهد؛ در حالی که میزان تولید نفت ایران بسیار کمتر از روسیه است و این یعنی مدیریت ناکارآمد منابع در کشور جدی تر از بسیاری رقبای نفتی است.
در سال ۲۰۲۴، مجموع گاز مشعل سوزی شده در جهان به ۱۵۱ میلیارد متر مکعب رسید؛ معادل کل تولید کشورهایی چون امارات یا نروژ. ارزش این گاز حدود ۶۳ میلیارد دلار برآورد شده، اما بخش قابل توجه آن با کمترین بهره برداری، در جو رها شده است.
پیامدهای زیست محیطی و اقتصادی؛ آلودگی و هدررفت میلیاردها دلار
اثرات فلرینگ محدود به زیان اقتصادی نیست؛ پیامدهای زیست محیطی آن بسیار نگران کننده است. تنها در سال ۲۰۲۴، حدود ۳۸۹ میلیون تن دی اکسیدکربن و ۴۶ میلیون تن متان از طریق مشعل سوزی وارد جو شد؛ رقمی که تأثیری معادل گرمایش یک کشور صنعتی مانند فرانسه ایجاد می کند. ساکنان استان های خوزستان، بوشهر و هرمزگان و شهرهایی مثل ماهشهر، اهواز، خارک، عسلویه و لاوان به طور مستقیم در معرض آلودگی ناشی از این فرایند هستند.
از منظر اقتصادی، فلرینگ سالانه چند میلیارد دلار از ثروت ملی ایران را خاکستر می کند. در شرایطی که کشور با محدودیت های درآمدی و نیاز شدید به منابع ارزی روبروست، این هدررفت منابع استراتژیک نشانه ای جدی از ناتوانی مدیریتی و برنامه ریزی است.
چرا جمع آوری گازهای همراه متوقف مانده است؟
در حالی که کشورهای پیشرو با سرمایه گذاری کلان، زیرساخت های جمع آوری، ذخیره سازی و فرآورش گاز را توسعه داده اند، در ایران پروژه های مرتبط اغلب سال ها در گیرودار مشکلات مالی، کمبود سرمایه گذاری خارجی و ضعف مدیریتی متوقف یا نیمه کاره رها شده اند. حتی فشارها و توصیه های نهادهای بین المللی برای توقف کامل فلرینگ تا سال ۲۰۳۰ نیز تاکنون نتوانسته مسیر را به صورت جدی تغییر دهد.
تحریم های اقتصادی و یکپارچه نبودن مدیریت صنعت نفت در کنار عدم عزم سیاسی کافی و نگاه کوتاه مدت به درآمدهای نفتی، مهم ترین دلایل تداوم این بحران عنوان می شوند. بسیاری از پروژه های جمع آوری گازهای همراه یا اساساً کلید نخورده اند یا نیمه تمام باقی مانده اند؛ در حالی که هر روز میلیاردها تومان سرمایه ملی سوخته و به ضرر کشور تمام می شود.
راهکارهای جهانی و ضرورت اصلاحات در ایران
بانک جهانی به کشورها توصیه کرده است با سرمایه گذاری جدی و برنامه ریزی راهبردی، روند مخرب مشعل سوزی را متوقف کنند. برای ایران هم عبور از این بحران تنها زمانی امکان پذیر است که تصمیم گیری شفاف، پاسخ گویی نهادها و اراده سیاسی واقعی در دستور کار قرار گیرد؛ نه با وعده های تکراری و پروژه های کم اثر.
مدیریت بهینه منابع انرژی، توسعه فناوری های جمع آوری و تبدیل گاز به خوراک صنایع پایین دست و همکاری بخش دولتی و خصوصی، اصلی ترین گام ها برای جلوگیری از نابودی این سرمایه ملی است. بی توجهی به این مسئله، تنها پیامدی منفی برای اقتصاد ملی ندارد، بلکه جامعه ایران را درگیر مشکلات جدی زیست محیطی و بهداشتی نیز خواهد کرد.
جمع بندی؛ الزام خروج از دور باطل اتلاف سرمایه ملی
گازهای همراه نفت، سرمایه ای که هر ساله به جای ورود به چرخه تولید و خلق ارزش افزوده، در شعله های مشعل سوزی نابود می شود.ادامه این روند بحران آفرین، هم اقتصاد و هم محیط زیست ایران را تهدید می کند. عبور از این وضعیت تنها با شفافیت، اصلاحات اساسی مدیریتی، سرمایه گذاری مستمر و تعهد ملی ممکن خواهد شد.
نظرات کاربران