دین دروزی ها چیست؟
دروزی ها پیروان آیینی متفاوت و اسرارآمیز هستند که ریشه آن به اسماعیلیه شیعه در اوایل قرن پنجم هجری بازمی گردد. این مذهب در دوران خلافت فاطمیان مصر و به ویژه با حمایت و ظهور الحاکم بامرالله، ششمین خلیفه فاطمی، شکل گرفت. داعیان اصلی این آیین محمد بن اسماعیل درزی (نشتکین) و حمزة بن علی زوزنی بودند.
دروزی ها به وحدت خداوند و «تجلی» نور الهی در انسان ها باور دارند و الحاکم بامرالله را تجلی ویژه الهی می دانند، اما او را به معنای مصطلح خدا نمی پرستند. باور مهم دیگر آن ها تناسخ ارواح (تقمص) است که با معاد اسلامی تفاوت دارد و نزدیک به عقاید هندی است.
اصول اخلاقی بنیادین دروزی ها هفت شرط اخلاقی است که شامل صداقت، کمک به دیگران، عهد و وفاداری و تسلیم در برابر اراده الهی است. آن ها کتاب مقدس خاص خود به نام «رسائل الحکمة» را دارند که تنها «عقال» (دانایان) به آن دسترسی دارند.
تاریخچه و منشأ دروزی ها
مذهب دروزی در سال 408 هجری/1017 میلادی پایه گذاری شد؛ پس از پایان حمایت سیاسی فاطمیان و ناپدید شدن الحاکم، پیروان او به سرزمین شام (لبنان، سوریه امروزی) مهاجرت کردند و در کوه ها جوامع بسته و منسجمی تشکیل دادند.
دروزی ها با حفظ هویت بسته، به دلیل فشارهای تاریخی همواره به تقیه و پنهان کاری عقیدتی روی آوردند تا بقای دینی، اجتماعی و سیاسی خود را در برابر امپراتوری عثمانی، استعمار فرانسه و سایر نیروهای منطقه ای حفظ کنند. قیام سلطان پاشا الاطرش علیه فرانسه (1925) از معروف ترین نمادهای مقاومت دروزی ها است.
باورها و اعتقادات مذهبی دروزی ها
- وحدت خدا (توحید): خداوند مطلق و بی همتا است که نور او در جهان تجلی می یابد.
- تجلی و الوهیت الحاکم بامرالله: باور به ظهور نور الهی در قالب انسانی (الحاکم).
- تناسخ ارواح: روح انسان پس از مرگ به بدنی دیگر منتقل می شود و تعداد ارواح ثابت است.
- باطن گرایی: شریعت های پیشین نسخ شده اند و دین دروزی اصل و باطن ادیان را نگاه می دارد.
- هفت اصل اخلاقی: صداقت، کمک به همکیشان، دوری از شیطان، وفاداری، تسلیم به اراده الهی، اعتراف به وحدت خدا، رضایت به خواست او.
- ساختار طبقاتی دینی: جامعه به دو گروه اصلی «عقال» (دانایان) و «جهال» (غیر دانایان) تقسیم می شود.
- تقیه و رازداری: حفاظت جامعه و عقیده از آزار تاریخی از طریق پنهان کاری و محافظت از اسرار.
عبادت و مناسک دروزی ها
آیین های عبادی دروزی ها متفاوت با دیگر مذاهب اسلامی است؛ نماز و روزه به شکل سنتی انجام نمی شود. تمرکز آن ها بر وظایف اخلاقی، مجالس عبادت جمعی (برای عمده مردم) و خلوت ها (عبادت عقال) است. مهم ترین عید، عید قربان و برخی روزه های ویژه است. در مسائل فقهی نامشخص دین خود، به فقه حنفی اهل سنت مراجعه می کنند.
تفاوت دروزی ها با شیعیان و اهل سنت
دروزی ها با شیعیان و اهل سنت چند تفاوت کلیدی دارند: اعتقاد به تجلی الهی، رد شریعت های معمول، تکیه بر اصول اخلاقی به جای عبادت های شرعی و باور به تناسخ. همین تفاوت ها موجب شده که عالمان شیعه و سنی، دروزی ها را «غلات» و خارج از دایره اسلام بدانند.
ساختار اجتماعی و رهبری
- عقال و جهال: عقال، راهبران معنوی و دارندگان اسرار دینی؛ جهال، اکثریت مردم. ورود به طبقه عقال نیازمند آزمون های سخت است.
- شیخ عقل: بالاترین مقام معنوی و رهبر مذهبی جامعه.
- خاندان جنبلاط: رهبران سیاسی اصلی در لبنان که با تأسیس حزب سوسیالیست ترقی خواه (کمال و ولید جنبلاط) نقش مهمی در تاریخ معاصر دارند.
- خاندان الاطرش: خاندان تاثیرگذار در سوریه با رهبری سلطان پاشا الاطرش.
محل سکونت و پراکندگی جغرافیایی دروزی ها
- لبنان: حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار نفر، مناطق کوهستانی شوف، عالیه، حاصبیا.
- سوریه: ۷۰۰ هزار نفر، استان السویداء (جبل الدروز).
- فلسطین اشغالی: حدود ۱۴۰ تا ۱۵۰ هزار نفر، مناطق شمالی (جولان، جلیل).
- اردن و دیاسپورا: جمعیت های کوچک در اردن، آمریکا، کانادا و استرالیا.
اقلیت پنهان در ایران: بر اساس برخی شواهد اندک، دروزی های ایرانی عمدتاً به صورت سری و بسیار محدود در غرب کشور حضور دارند و حتی در فضای مجازی نیز فعال اند.
پرچم دروزی ها
پرچم دروزی ها از پنج رنگ مختلف تشکیل شده که هرکدام مفهومی عرفانی و نمادین دارد:
سبز: زندگی و طبیعت
قرمز: عشق و اراده
زرد: عقل و خرد
آبی: حقیقت و ایمان
سفید: پاکی و صلح
نقش سیاسی و اجتماعی دروزی ها در خاورمیانه
دروزی ها باوجود جمعیت اندک، نقشی بی بدیل در تاریخ سیاسی لبنان، سوریه و حتی اسرائیل ایفا کرده اند. آن ها به دلیل انسجام اجتماعی و مذهب بسته، موفق شدند در بحران های بزرگ منطقه ای (از جنگ های صلیبی تا استعمار فرانسه) هویت خود را حفظ کنند.
در لبنان، خانواده جنبلاط، با تلفیق سوسیالیسم، ملی گرایی عربی و حمایت از اقلیت ها، تأثیر زیادی بر سیاست داشته اند. در سوریه، خاندان الاطرش نماد مقاومت و استقلال طلبی بودند.
در اسرائیل، بخش عمده ای از دروزی ها، دارای شهروندی و خدمت نظامی هستند و روابط پیچیده ای با دولت دارند. در مقابل، دروزی های جولان اغلب هویت سوری خود را حفظ کرده اند و بخشی از آن ها با اسرائیل همکاری نمی کنند.
اسرائیل سیاست اتحاد با اقلیت ها (از جمله دروزی ها، مسیحیان و کردها) را در پیش گرفته تا مناطق اطراف خود را به حوزه های نفوذی و متحدان استراتژیک تبدیل کند.
دروزی های ایران؟ هرچند به طور رسمی هویتی آشکار و جمعیتی ملموس ندارند، گزارش هایی از وجود اقلیت بسیار کوچک و پنهان در برخی نواحی غربی کشور منتشر شده که هویت خود را حتی در فضای مجازی نیز مخفی نگاه می دارند.
جمع بندی
دروزی ها جامعه ای بسته اما تاثیرگذار هستند که با ریشه های عمیق در اسماعیلیه، فلسفه نوافلاطونی و فرهنگ شرقی، هویت دینی و قومی منحصربه فردی ایجاد کرده اند. پراکندگی جغرافیایی، ساختار اجتماعی مبتنی بر دو طبقه، ریشه های عرفانی و تمایل به عمل گرایی منطقه ای، آن ها را به یک بازیگر کلیدی و البته پر رمز و راز در تحولات خاورمیانه تبدیل کرده است.
نظرات کاربران