گرد و غبار در تهران؛ بحرانی تکرارشونده و تهدیدی جدی برای سلامتی
تهران و بسیاری از استان های غربی و جنوب غربی کشور طی روزهای اخیر زیر سایه سنگین امواج شدیدِ گرد و غبار قرار گرفته اند؛ به طوری که شاخص کیفیت هوا در ساعات متوالی به عدد هشداردهنده ۵۰۰ رسید. این شرایط یک زنگ خطر جدی برای سلامت عمومی است، به ویژه برای زنان، کودکان، سالمندان و بیماران زمینه ای که حساسیت بالاتری به کیفیت هوا دارند.
تا چه زمانی تهرانی ها باید منتظر گرد و غبار باشند؟
به گفته رئیس اداره حفاظت از محیط زیست تهران، توده های ریزگرد تا پایان تابستان در این شهر و بیشتر استان ها حضور خواهند داشت. در واقع، امسال نیز همانند سال گذشته، تابستان و بهار شاهد بیشترین حجم وقوع این پدیده هستند.
چرا گرد و غبار در تابستان خطرناک تر است؟ فرق با آلودگی هوای زمستان چیست؟
بر خلاف آلودگی هوا در زمستان که اغلب به دلیل وارونگی دمایی، ترافیک سنگین و آلاینده های صنعتی پدید می آید ـ و امکان کنترل نسبی دارد ـ گرد و غبار پدیده ای طبیعی و متاثر از بادهای شدید و تغییرات اقلیمی است که به راحتی مهارپذیر نیست. منشأ این ریزگردها اغلب در خارج از مرزهای کشور و بیشتر در عراق و شرق سوریه قرار دارد و تنها بخشی از آن از مناطق داخلی (نظیر تالاب صالحیه، ورامین و ملارد) وارد جو تهران می شود.
منشأ ریزگردها؛ فقط عراق و سوریه یا مسأله داخلی هم داریم؟
بیشتر گرد و غبارهایی که به تهران و کلانشهرها می رسند، از کانون های خارجی ناشی می شوند، اما خشک شدن تالاب ها، بیابان زایی و پروژه های عمرانی مخرب در داخل نیز نقش مهمی دارند. به صورت خاص، تالاب صالحیه در البرز و قزوین، و همچنین کانون های محلی در ورامین و ملارد، سهم به سزایی در انتقال ریزگردها به تهران دارند.
سفر طولانی ریزگردها تا تهران
گرد و غبارها پس از تشکیل در کانون های خارجی، طی بازه زمانی تقریباً ۲۴ تا ۴۸ ساعت راه خود را به سمت مرزهای غربی ایران پیدا می کنند. با این حال، وجود رشته کوه های زاگرس همچون سدی طبیعی، مانع ورود توده ها به عمق کشور و تهران می شود اما شرایط آب وهوایی خاص برخی ریزگردها را به سوی تهران و حتی نواحی جنوبی و مرکزی سوق می دهد.
چرا گرد و غبار پایان ندارد؟
- رشد بیابان زایی طی سال های اخیر و کاهش بارش ها
- خشک شدن تالاب ها که به کانون های دائمی گرد و غبار بدل شده اند
- تغییر جهت بادها بر اثر تحولات اقلیمی منطقه
- تشدید فعالیت های صنعتی و عمرانی غیراصولی در کشورهای همسایه و داخل
همه این عوامل دست به دست هم داده اند تا چشم انداز بهبود سریع کیفیت هوا در تابستان ۱۴۰۴ و حتی سال های پیش رو، چندان امیدوارکننده به نظر نرسد.
چه زمانی هوای تهران سالم می شود؟
کارشناسان معتقدند تا پایان تابستان تداوم این شرایط محتمل است و با آغاز پاییز و بارش های نیمه دوم سال، احتمالاً شدت گرد و غبار کاهش می یابد. با این حال، اگر برنامه های احیای تالاب ها و مقاوم سازی کانون های گرد و غبار در دستور کار جدی دولت ها و نهادهای مسئول قرار نگیرد، شاهد تکرار این بحران خواهیم بود.
چه راهکارهایی برای مهار یا تحمل گرد و غبار وجود دارد؟
- تامین آب تالاب ها و جلوگیری از خشک شدن آن ها
- اجرای طرح های مقابله با بیابان زایی در سطح ملی و منطقه ای
- اطلاع رسانی و هشدار به موقع به مردم برای کاهش حضور در فضای باز در روزهای آلوده
- تجهیز مدارس، بیمارستان ها و منازل به سامانه های تصفیه هوا
- دیپلماسی و همکاری منطقه ای با کشورهای همسایه برای حل ریشه ای مشکل
- توسعه آموزش های همگانی جهت مواجهه با شرایط اضطراری و مراقبت از افراد آسیب پذیر
جمع بندی: تا کی باید منتظر بهبود بود؟
بر اساس آخرین گزارش ها و تحلیل های کارشناسان، هوای تهران تا پایان تابستان آلوده خواهد ماند. تنها امید واقعی به کاهش بحران بارش های پاییزی، احیای تالاب ها، اقدامات جهادی ملی و منطقه ای و ارتقای سطح آگاهی عمومی است تا شاید در آینده نزدیک، تنفس هوای سالم در پایتخت و دیگر شهرها از آرزو به واقعیت تبدیل شود.
نظرات کاربران