کریدور زنگزور؛ نقطه تقاطع منافع منطقه ای
کریدور زنگزور به عنوان محور جدید مناقشات ژئوپولیتیکی در قفقاز جنوبی، مسیری استراتژیک به طول حدود ۳۲ کیلومتر در استان سیونیک ارمنستان که قرار است جمهوری آذربایجان را به نخجوان و در نهایت به ترکیه متصل کند. این کریدور نه تنها پل ارتباطی مهمی میان باکو و آنکارا محسوب می شود، بلکه چشم انداز ژئوپلیتیکی منطقه را دستخوش تغییر جدی ساخته است.
نقشه آذربایجان و ترکیه برای کریدور زنگزور
جمهوری آذربایجان پس از تحولات اخیر قره باغ و با حمایت مستقیم ترکیه، تلاش دارد با ایجاد کریدور زنگزور، راه زمینی به نخجوان و از آن طریق به ترکیه باز کند. الهام علی اف با تأکید بر اتمام بخش آذربایجانی کریدور تا بهار آینده، این پروژه را برای توسعه اقتصادی و تحکیم موقعیت باکو در منطقه حیاتی می داند. به عقیده مقامات آذربایجان، این کریدور می تواند “دالان میانی” برای تجارت آسیای مرکزی و اروپا باشد.
در این میان، ترکیه چشم به اجرای این کریدور دارد تا به عنوان هاب تجاری آسیای مرکزی و اروپا مطرح شود. شرکت های ترکیه ای اشتیاق زیادی به مشارکت در پروژه های زیربنایی داخل ارمنستان دارند و آنکارا به دنبال پیوند اقتصادی، سیاسی و تجاری با مناطق ترک زبان آسیای مرکزی است.
واکنش آمریکا و ورود بازیگران فرامنطقه ای
آمریکا و اتحادیه اروپا نیز با دخالت در موضوع کریدور زنگزور، پیشنهادهایی برای اداره این مسیر توسط شرکت های خصوصی غربی مطرح کرده اند. پیشنهاد اجاره ۳۲ کیلومتر جاده برای ۱۰۰ سال به یک شرکت خصوصی آمریکایی، جهت کسب عنوان “ضامن بی طرف”، با واکنش منفی ایروان روبرو شد. اگرچه آذربایجان تأکید دارد که هیچ طرف ثالثی نباید کنترل این مسیر را به دست بگیرد، اما ورود آمریکا و برنامه نظارتی اروپا، بعد کاملاً جدیدی به رقابت های ژئوپلیتیکی قفقاز داده است.
موقعیت ژئوپلیتیکی زنگزور و حساسیت ایران
زنگزور منطقه ای تاریخی در جنوب ارمنستان و هم مرز با ایران است. این منطقه، تنها گذرگاه زمینی ایران به قفقاز و اروپاست. در صورت اجرای کریدور آذربایجانی، زمینه تغییر مرزهای فعلی و انسداد مسیر ارتباطی ایران و ارمنستان به وجود خواهد آمد؛ امری که تهران آن را خط قرمز ملی می داند.
رهبر انقلاب نیز تصریح کرده اند جمهوری اسلامی با ایجاد کریدور زنگزور مخالف است و آن را تهدیدی مستقیم برای منافع ملی ارمنستان و ایران تلقی می کند. ایران بارها هشدار داده که هرگونه تغییر ژئوپولیتیکی و مرزی را نمی پذیرد و بر حفظ وضعیت فعلی اصرار دارد.
- تنها مسیر زمینی ایران به ارمنستان و اروپا
- احتمال قطع نفوذ و ارتباط اقتصادی ایران
- نگرانی از حضور ناظران و شرکت های غربی در همسایگی شمالی
- تلاش برای حفظ توازن در قفقاز جنوبی
دغدغه ها و مواضع ایران؛ نفوذ، امنیت و منافع اقتصادی
ایران بارها اعلام کرده که با بازگشایی مسیرهای ارتباطی منطقه قفقاز مخالف نیست، مشروط بر اینکه حاکمیت و تمامیت ارضی ارمنستان حفظ شود و منافع هیچ کشوری (مخصوصا ایران) تهدید نگردد.
تهران تأکید می کند که وجود یک کریدور تماماً تحت کنترل آذربایجان (یا هر نهاد غربی یا ترکیه ای) منجر به کاهش نفوذ منطقه ای ایران شده و کانال تجارت و انرژی کشور با ارمنستان و روسیه را تحت الشعاع قرار می دهد. به همین دلیل، ممانعت از هرگونه تغییر مرزی یا ایجاد کریدور فرامنطقه ای، مولفه اصلی سیاست ایران در تحولات قفقاز است.
آیا کریدور زنگزور منطقه را تغییر خواهد داد؟
رقابت بر سر کریدور زنگزور، تبدیل به نقطه جدی اختلاف میان آذربایجان، ارمنستان، ترکیه، ایران و اکنون آمریکا و اروپا شده است. باکو و آنکارا این مسیر را راهی برای اتحاد جهان ترک می دانند. ارمنستان خواستار حفظ حاکمیتش است. ایران تغییرات مرزی را خط قرمز می داند و دولت های غربی به دنبال افزایش نفوذ خود هستند.
چشم انداز منطقه همچنان شکننده و مبهم است، اما یک چیز روشن است؛ هرگونه تغییر ژئوپولیتیکی بدون لحاظ منافع ایران و ارمنستان، می تواند زمینه ساز بروز تنش های جدی و حتی تقابل های جدید در قفقاز جنوبی شود.
نظرات کاربران