مقدمه: طوفان شایعات حول نام کاترین شکدم
در ماه های اخیر، کاترین پرز شکدم بار دیگر به صدر اخبار و شبکه های اجتماعی ایران بازگشت. ادعایی عجیب مبنی بر فهرستی به نام “لیست ۱۲۰ نفره” از مقامات، فعالان و چهره های سیاسی و رسانه ای ایرانی که ظاهراً با او ارتباط داشتند در فضای رسانه ای کشور دست به دست شد. این ادعا ابتدا توسط برخی کانال ها و اکانت های ناشناس مطرح شد و به سرعت توسط برخی افراد شناخته شده تکرار گردید. اما واقعیت چه بود؟
پشت پرده شایعات؛ عملیات روانی یا نفوذ امنیتی؟
داستان از آن جا آغاز شد که کانال های نزدیک به جریان های سیاسی خاص با انتشار یک رشته شایعه، سعی کردند کاترین شکدم را به عنوان چهره ای مرموز و نفوذی معرفی کنند که به واسطه ارتباط با “120 نفر از مقامات بلندپایه ایرانی” نقش محوری در “پروژه نفوذ” ایفا کرده است. در این میان، رسانه هایی همچون تسنیم، با تحلیل و بررسی این ادعاها، اعلام کردند که بخش عمده آن ها، ساخته و پرداخته اکانت های فیک و شبکه های اپوزیسیون است و هیچ مستند واقعی ندارد.
موضع صریح کاترین شکدم و تکذیب رسمی
خود کاترین شکدم در مصاحبه با بی بی سی فارسی و همچنین در شبکه های مجازی شخصی، صراحتاً تأکید کرد که هیچ گاه جاسوس نبوده، با هیچ یک از مقامات ایرانی ارتباط پنهان یا غیرمعمول نداشته و آنچه درباره روابط متعدد یا دسترسی به اسناد بیان می شود، دروغ و ساخته و پرداخته اتاق های جنگ روانی است. او حتی تأکید کرد که انتشار این شایعات را بیش از آنکه توهین به خود بداند، توهینی بزرگتر به مقامات ایرانی و افکار عمومی می داند.
خاستگاه و نحوه انتشار سناریوی دروغین “لیست 120 نفره”
بررسی ها نشان می دهد که چنین داستان سرایی هایی، نخست در کانال های سیاسی نزدیک به جریان احمدی نژادی مطرح شد. این کانال ها، با استناد به تنها سه مطلب منتشر شده توسط شکدم در بخش بلاگ سایت اسرائیلی تایمز اسرائیل، ادعاهای دیگری را به آن اضافه کردند و با افزودن جزئیات ساختگی، ماجرا را به اسم مصاحبه شخصی، حتی با اشاره به رسانه Khamenei.ir و برخی رسانه های رسمی ایران، گسترش دادند. بعدها، وقتی شایعه از کنترل خارج شد، حتی همان کانال های مولد شایعه هم مجبور به عقب نشینی و تکذیب خود شدند!
واکنش رسمی: نهادهای امنیتی و قضایی چه می گویند؟
به دنبال اوج گرفتن شایعه و دامن زدن برخی سیاستمداران به آن، از جمله مصطفی کواکبیان که در تلویزیون ملی مدعی ارتباطات غیرمتعارف شکدم با 120 نفر شد، دستگاه قضایی و مراجع امنیتی وارد عمل شدند. سازمان های امنیتی و قضایی به طور رسمی اعلام کردند که هیچ سند یا گزارشی مبنی بر رفتار غیراخلاقی، ارتباطات مشکوک یا فعالیت غیرقانونی از سوی شکدم در ایران وجود ندارد. حتی این موضوع منجر به تشکیل پرونده علیه نماینده پیشین به علت تشویش اذهان عمومی و ادعای بدون سند شد.
حضور محدود؛ واقعیت حضور و فعالیت در ایران
بر اساس اطلاعات منابع رسمی، کاترین شکدم تنها پنج بار و مجموعاً فقط 18 روز به ایران سفر کرده است. عمده فعالیت او نیز در همین سفرهای کوتاه، مربوط به همکاری به عنوان خبرنگار آزاد و حضور در بعضی برنامه های تلویزیونی از جمله پرس تی وی و مصاحبه با برخی چهره ها از جمله آیت الله رئیسی (در دوران کاندیداتوری ریاست جمهوری 96) بوده است. خود شکدم در یادداشت هایش از سیر گذارش، ازدواجش با مردی یمنی، مسلمان شدن و دغدغه هایی درباره منطقه و ایران سخن گفته است.
سوابق شایعه سازی؛ یک سناریوی تکراری
این نخستین بار نیست که فضای مجازی ایران آماج شایعات و داستان های عمدتاً بدون سند و مدرک می شود. نام هایی همچون مصطفی تاج زاده، مهدی صدرالساداتی و محمدعلی ابطحی نیز با بازنشر، تفسیر و دامن زدن به داستان، راه را برای گسترش فیک نیوز هموار کردند. در سال های اخیر، فضای فرمایشی گروه هایی خاص و البته برخی رسانه های خارجی فارسی زبان، اغلب ابزار دست پروژه های جنگ روانی بوده است تا ذهن جامعه را از موضوعات اصلی منحرف کند.
هدف از بازی با شایعات؛ سرگرمی یا تسویه حساب سیاسی؟
تکرار و گسترش شایعه “لیست 120 نفره” بیشتر با هدف تخریب وجهه سیاسی، سرگرمی افکار عمومی و فشار به نهادهای رسمی و رقیب انجام شد؛ در حالی که هیچ گزارش رسمی، سند یا اعتباری پشت ادعاهای مطرح شده نبود. در همین پرونده، حتی برخی مجریان و کارشناسان رسانه ملی هم ناخواسته یا آگاهانه، به ترویج این سناریو کمک کردند و با اشاره به اسناد جعلی رسانه های معاند، فضای دو قطبی سازی ایجاد کردند.
دعوت به سواد رسانه ای و مقابله با فیک نیوز
نمونه پرونده شکدم، یادآوری ضرورت آموزش سواد رسانه ای، اهمیت بررسی صحت خبر و پرهیز از زدن اتهامات بدون سند است. به درستی، دستگاه های امنیتی، رسانه ملی و حتی رسانه هایی که پیش از این در پروژه شایعه سازی سهیم بودند، امروز توصیه به رعایت اخلاق رسانه ای و امانت داری می کنند. هیچ لیست 120 نفره ای وجود ندارد، هیچ مصاحبه ای با موضوعات غیراخلاقی منتشر نشد و عمده فعالیت های ادعاشده صرفاً ساخته فضای مجازی است.
مروری کوتاه بر زندگی و پیشینه کاترین شکدم
کاترین پرز شکدم متولد 1982 در فرانسه و دارای تحصیلات در رشته روانشناسی، ارتباطات و امور مالی است. او مسلط به پنج زبان و فعال در حوزه خاورمیانه محسوب می شود. مدتی در یمن به عنوان مشاور غربی سازمان ملل فعالیت کرده، سپس پس از ازدواج با یک مرد یمنی مسلمان، به تشیع گرویده و مستقل به تحلیل سیاست منطقه ای پرداخته است. بیشتر شهرت او در ایران به خاطر یادداشت هایش در پرس تی وی و چند حضور محدود در رسانه های رسمی و سفرهای کوتاه به کشور برمی گردد.
جمع بندی نهایی: ماجرای شکدم و آموزه ای برای آینده
- نام “فهرست ۱۲۰ نفره” تنها یک برچسب رسانه ای برای جنگ روانی و فاقد هر گونه ارزش حقوقی-امنیتی است.
- دستگاه قضایی و رسانه ملی به صراحت هرنوع ارتباط غیرمعمول و اسناد ادعایی را رد کرده اند.
- کاترین شکدم تنها پنج بار سفر کوتاه به ایران داشته و هیچ سندی برای ارتباطات گسترده یا فعالیت امنیتی از او به دست نیامده است.
- تکثیر ملی شایعات و نبود سواد رسانه ای، کلید اصلی سناریوهایی است که باید با آن ها مقابله کرد.
- در شرایط ملتهب فعلی، اخلاق رسانه ای، حقیقت جویی و مسئولیت شخصی در بازنشر اخبار، اصلی ترین عامل پیشگیری از بحران اعتماد عمومی است.
در نهایت، ماجرای شکدم درس بزرگی است برای رسانه ها، نهادها و کاربران فضای مجازی: برای پذیرش هر خبر، دنبال سند و مدرک معتبر باشید و اسیر هیجانات فضای مجازی نشوید.
نظرات کاربران