دروزی ها چه کسانی هستند و چرا اسرائیل آنها را حمایت میکند؟ هدف آنها چیست

معرفی اجمالی دروزی ها

دروزی ها یک گروه قومی-مذهبی منحصربه فرد در خاورمیانه هستند که ریشه آن ها به انشعابی از مذهب اسماعیلیه اسلام در قرن پنجم هجری بازمی گردد. در حال حاضر جمعیت دروزی ها در حدود ۱ تا ۲.۵ میلیون نفر تخمین زده می شود که بیشترین تمرکز آن ها در لبنان، سوریه (استان سویدا)، فلسطین اشغالی (مناطق جولان و الجلیل) و اردن است. جامعه دروزی ها بسته، منسجم، محافظه کار و متحد بوده و هویت خود را جدا از سایر طوایف حفظ کرده اند.

تاریخچه و پیدایش مذهب دروزی

مذهب دروزی در اوایل قرن یازدهم میلادی و دوران حکومت الحاکم بامرالله خلیفه فاطمی مصر، ایجاد شد. مهم ترین بنیان گذاران این مذهب حمزه بن علی زوزنی و محمد بن اسماعیل درزی بودند. دروزیان، الحاکم بامرالله را تجلی خداوند بر روی زمین می دانند و باور دارند او غیبت کرده و روزی بازمی گردد.

پس از برخورد با مخالفت ها و فشارهای مذهبی و اجتماعی در مصر، جامعه دروزی به مناطق کوهستانی شام و جنوب لبنان مهاجرت کرد تا هویت و باورهای خاص خود را حفظ کند. آن ها در برابر فشار امپراتوری عثمانی و سپس اشغال فرانسه مقاومت کردند و در قیام سلطان پاشا الاطرش علیه استعمار فرانسه در سال ۱۹۲۵ نقش رهبری داشتند.

باورهای مذهبی، مناسک و ویژگی های اجتماعی دروزی ها

عقاید دروزی بر توحید محض و تجلی نور الهی در قالب انسانی، تناسخ ارواح (تقمّص)، نسخ شدن شریعت های پیشین، و هفت وظیفه اخلاقی استوار است. کتاب مقدس آن ها «رسائل الحکمه» است که فقط عقال (عالمان دینی) به آن دسترسی دارند.

جامعه دروزی به دو طبقه تقسیم می شود:

• عقال: علما و رهبران مذهبی که به اسرار دینی و آموزه های باطنی دسترسی دارند.
• جهال (عامه): پیروان عادی که به آموزه های بیرونی اکتفا می کنند.

دروزیان جلسات عبادی خود را به شکل مخفیانه و عمدتاً در شب های پنج شنبه و جمعه برگزار می کنند. مهم ترین ویژگی های اجتماعی آنان صداقت، وفاداری، همبستگی قبیله ای و محافظه کاری سیاسی است.

آن ها بر خلاف مسلمانان دیگر به شعائر ظاهری مانند نماز و روزه تأکید ندارند و به ازدواج با پیروان سایر ادیان نیز اعتقادی ندارند. عید قربان و نه روز اول ذیحجه، مهم ترین مناسبت مذهبی آن هاست.

موقعیت جغرافیایی و پراکندگی جمعیتی دروزی ها

تجمع دروزی ها بیشتر در مناطق کوهستانی و مرزی است:

• سوریه: حدود ۷۰۰ هزار نفر، عمدتاً در استان سویدا، منطقه ای استراتژیک که هم مرز با اسرائیل، اردن و بلندی های جولان است.
• لبنان: اکثراً در کوهستان های <strongشوف> و البقاع، از جمله شهرهای بعقلین، بطیخ و عین دراهم ساکن اند.
• فلسطین اشغالی (اسرائیل): جمعیتی در حدود ۱۵۰ هزار نفر، در مناطق جولان، الجلیل و روستاهای شمالی اسرائیل زندگی می کنند.
• اردن: بخش های کوچکی از شمال کشور و پایتخت.

رهبری و نقش خاندان جنبلاط

در لبنان و سوریه، خاندان جنبلاط بزرگ ترین و بانفوذترین خانواده سیاسی و مذهبی دروزی هاست. بشیر جنبلاط، کمال جنبلاط، و ولید جنبلاط هرکدام نقش محوری در تحولات منطقه داشته اند. کمال جنبلاط بنیان گذار حزب سوسیالیست ترقی خواه و یکی از چهره های ناصریسم و پان عربیسم در لبنان بود که سرانجام توسط نیروهای بعثی ترور شد. خاندان جنبلاط به «بادسنج سیاسی لبنان» معروف است و اغلب تابع منافع ملی گرایانه یا حفظ بقا بوده اند.

دروزی های سوریه؛ سیاست، جنگ داخلی و معادلات متغیر

پس از جنگ داخلی سوریه و با سقوط تدریجی نفوذ دولت مرکزی بشار اسد، وضعیت دروزی ها پیچیده تر شد. ابتدای بحران، دروزی ها سعی کردند موضعی بی طرفانه و ملی گرایانه داشته باشند. اما با ورود گروه های افراطی مانند القاعده و جبهه النصره به جنوب سوریه و افزایش درگیری با شبه نظامیان سنی، احساس ناامنی و خطر تنش های فرقه ای و سرکوب اقلیت ها شدت گرفت.

در سال های اخیر، کنترل دولت موقت الشرع بر جنوب سوریه ضعیف شد و خشونت و تهدید علیه دروزی ها و سایر اقلیت ها افزایش یافت. این وضعیت در کنار بی اعتمادی به دولت مرکزی سوریه، باعث شد برخی سران جامعه دروزی به سوی همکاری با نیروهای اسرائیلی گرایش پیدا کنند تا از امنیت، کمک های بشردوستانه و حمایت سیاسی اسرائیل استفاده نمایند.

اسرائیل و دروزی ها؛ ماهیت رابطه و منافع دوطرفه

نقش دروزی ها در ساختارهای رسمی اسرائیل برجسته است و بسیاری از جوانان دروزی ساکن اسرائیل به خدمت سربازی اجباری فراخوانده می شوند و حقوق شهروندی کامل دارند. اسرائیل با تبلیغ ائتلاف با اقلیت ها و ساختن «کمربند وفاداران» تلاش می کند مناطق مرزی اش را ایمن و متحد نگاه دارد؛ به ویژه با توجه به موقعیت حساس استان سویداء سوریه و بلندی های جولان.

دلایل اصلی حمایت اسرائیل از دروزی ها:

• موقعیت استراتژیک دروزی ها و تسلط بالقوه بر راه های ارتباطی بین سوریه، لبنان، اردن و اسرائیل.
• کنترل یا تسهیل الحاق مناطق جنوب سوریه (سویدا) به اسرائیل یا ایجاد ناحیه حائل با اقمار وفادار.
• کاهش تهدیدات گروه های سلفی و افراطی سنی نزدیک به مرز اسرائیل.
• بهره برداری سیاسی برای گسترش قلمرو و پایان دادن به انزوای ژئوپلیتیک، با استفاده از اقلیت های متحد منطقه ای.
• ایجاد تصویری از اسرائیل به عنوان محافظ اقلیت ها و جلب حمایت بین المللی.

اسرائیل حتی در مواردی به دروزی های سویدا کمک های بشردوستانه، انتقال زخمی ها به بیمارستان ها، و تسهیل عبور کالا و دارو انجام داده است؛ اگرچه بخش زیادی از جامعه دروزی این حمایت ها را صرفاً ابزاری برای پیشبرد منافع اسرائیل و در نهایت تسلط بر مناطق مرزی و ایجاد وفاداران محلی می دانند.

اهداف، چالش ها و آینده جامعه دروزی

اولویت اصلی دروزی ها همواره حفظ هویت، امنیت و بقای قومی-مذهبی در فضای بی ثبات منطقه ای بوده است. برخی از آنان به دلیل افزایش خطر گروه های رادیکال و ناامنی در مرزها به همکاری با اسرائیل روی آورده اند؛ هرچند همیشه بخشی از رهبران سنتی در سوریه و لبنان خواهان بی طرفی و وحدت ملی باقی مانده اند.

برخی از چالش ها و تهدیدات جامعه دروزی عبارتند از:

• خطر افزایش اختلافات فرقه ای و درگیری مسلحانه با گروه های سلفی و سنی.
• کاهش اعتماد به دولت مرکزی سوریه و بی ثباتی سیاسی پس از سرنگونی قدرت های محلی.
• احتمال تقسیم استان سویدا و الحاق آن به اسرائیل یا ایجاد منطقه خودمختار تحت حمایت تل آویو.
• حفظ هویت قومی در میان فشار برای جذب، ادغام یا سرکوب اقلیت ها.
• سو ءاستفاده سیاسی از دروزی ها توسط اسرائیل و رقبا برای تامین اهداف ژئوپلیتیک.

ولید جنبلاط رهبر کنونی طایفه و چهره شاخص جناح چپ لبنان، بارها نسبت به خطر تبدیل شدن دروزی ها به ابزار دست اسرائیل هشدار داده و بر حفظ هویت عربی و نقش ملی گرایانه دروزی ها در وحدت کشورهای منطقه تاکید کرده است.

جمع بندی: جامعه دروزی ها با وجود دیرینگی، قوام اجتماعی و موقعیت استراتژیک، این روزها بیش از هر زمان دیگری در برابر انتخاب های سرنوشت ساز قرار گرفته است. اتحاد با اسرائیل، بی طرفی سنتی یا تکیه بر وحدت ملی هرکدام آینده ای متفاوت برای این طایفه رقم خواهد زد و شاید تحولات آتی جنوب سوریه و نقش اسرائیل، سرنوشت آن ها را یکسره تغییر دهد.