تحولات تازه در روند مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا
با شدت گرفتن بحران در مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا، بار دیگر نقش کشور میانجی به موضوعی مهم و بحث برانگیز تبدیل شده است. گزارش ها حاکی از آن است که پس از سال ها میانجی گری موفق عمان در گفت وگوهای غیر مستقیم میان تهران و واشنگتن، اکنون زمزمه هایی مبنی بر ورود چین یا نروژ به این عرصه شنیده می شود. این گمانه زنی با توجه به شرایط پیچیده معادلات دیپلماتیک، علامت پرسشی مهم پیش روی آینده مذاکرات قرار داده است.
چرا نقش عمان تضعیف و گزینه های جدید مطرح شد؟
عمان در اغلب سال های گذشته، نقشی تعیین کننده و قابل اعتماد برای تهران و واشنگتن ایفا کرد. اما با بالا گرفتن تنش ها و اختلاف نظرها در خصوص غنی سازی هسته ای، همچنین حساسیت های بیشتر غربی ها نسبت به شفافیت و روند مذاکرات، فضای بی اعتمادی افزایش یافت. با آشکارتر شدن تردیدها درباره کارآمدی ادامه میانجی گری عمان و نفوذ محدود این کشور در آخرین دور گفت وگوها، گزینه های جدید در دستور کار طرفین قرار گرفت.
آیا چین جایگزین عمان شده است؟
رسانه های بین المللی طی هفته های اخیر، بارها از چین به عنوان میانجی جدید مذاکرات ایران و آمریکا نام برده اند. اگرچه تا این لحظه هیچ اطلاع رسمی از سوی مقامات ایرانی درباره جایگزینی عمان با چین منتشر نشده، اما وزن سیاسی چین در منطقه و تلاش این کشور برای ایفای نقش فعال در امنیت جهانی باعث شده نام پکن به عنوان واسطه جدید مطرح شود. چین در سال های اخیر روابط نزدیکی با ایران ایجاد کرده و هم زمان در حوزه انرژی و اقتصاد با آمریکا نیز منافع قابل توجهی دارد؛ همین سبب می شود برای طرفین قابل تأمل باشد. البته، واشنگتن هنوز تمایل خود به پذیرش بی قید و شرط چین به عنوان میانجی را رسماً اعلام نکرده است.
نروژ و رم؛ نامزدهای دیگر میانجی گری
علاوه بر چین، از نروژ و حتی ایتالیا نیز به عنوان گزینه های احتمالی نام برده شده است. برخی تحلیلگران معتقدند که نروژ به دلیل مواضع حقوق بشری و نزدیکی به سیاست های اتحادیه اروپا، جایگاه محکمی برای جلب اعتماد ایران ندارد. همچنین مسئولان ایتالیایی پیشنهاد گفت وگوها در رم را داده اند، اما هنوز توافق جدی درباره مکان یا کشور واسطه جدید حاصل نشده است.
چرا میانجی گری حیاتی تر از همیشه است؟
توافق برجام تا مهر ۱۴۰۴ اعتبار دارد و تهدید به فعال سازی مکانیسم ماشه توسط کشورهای اروپایی می تواند تمامی دستاوردهای دیپلماسی را نابود کند. اروپا اعلام کرده در صورت نرسیدن به توافق جدید، تحریم ها علیه ایران را به طور خودکار بازمی گرداند. این مسئله مذاکرات را به نقطه ای حساس رسانده و خلاء یک میانجی اصیل و قابل اعتماد بیش از پیش احساس می شود.
خط قرمز ایران؛ چرا تهران گزینه غنی سازی صفر را نمی پذیرد؟
ایران بارها تأکید کرده است که شرط غنی سازی صفر از سوی هیچ دولتی پذیرفته نخواهد شد. جمهوری اسلامی معتقد است این شرط برخلاف حقوق بین المللی و فلسفه وجودی آژانس بین المللی انرژی اتمی است که استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای را برای کشورها مجاز می داند. بنابراین، موفقیت هر مذاکره ای منوط به صرف نظر آمریکا از خواسته غنی سازی صفر و ارائه ضمانت درباره عدم وقوع جنگ در حین مذاکرات خواهد بود.
اختلافات اروپا، آمریکا و چشم انداز دیپلماسی
همزمان با تهدید اروپا به فعال سازی مکانیسم ماشه و عقب نشینی آمریکا از برخی مطالبات، فضای مذاکراتی رفته رفته مبهم و شکننده شده است. ایران اعلام کرده در صورت فعال سازی تحریم ها، تمام مسئولیت شکست دیپلماسی به دوش اروپا خواهد بود و تهران آماده واکنش مقتضی است. در این میان، هرگونه پیشرفت به حضور یک میانجی قدرتمند، بی طرف و قابل اعتماد بستگی خواهد داشت.
جمع بندی؛ کشور میانجی جدید مذاکره ایران و آمریکا
در حال حاضر، باوجود شایعات و خبرهای منتشر شده، هیچ اطلاع رسمی درباره جایگزینی عمان با چین یا کشور دیگری به عنوان میانجی مذاکرات ایران و آمریکا وجود ندارد. اما افزایش فشارهای بین المللی، نزدیکی موعد پایان برجام و تغییر مناسبات قدرت در جهان، احتمال ورود چین یا سایر کشورها را به این روند افزایش داده است. کشور میانجی آینده هرچه باشد، نقش تعیین کننده ای در سرنوشت پرونده هسته ای ایران و روابط تهران ـ واشنگتن ایفا خواهد کرد.
نظرات کاربران