پیامبر بعد از حضرت یوسف(ع) کیست؟ و چه نقشی در سرنوشت مصر و بنی اسرائیل داشت؟
داستان شگفت انگیز حضرت یوسف (ع)، از چاه کنعان تا رسیدن به مقام عزیز مصر، یکی از زیباترین قصص قرآن کریم است. اما پس از پایان دوران پرفروغ حکومت و نبوت او، این سوال مهم مطرح می شود که پیامبر بعد از حضرت یوسف (ع) کیست و چه سرنوشتی در انتظار قوم بنی اسرائیل و سرزمین مصر بود؟ آیا زنجیره نبوت در نسل او ادامه یافت یا خداوند مسیری دیگر برای هدایت این قوم مقدر کرده بود؟
اگرچه پس از وفات حضرت یوسف، تا ظهور پیامبر بزرگ بعدی، یک دوره فترت و فاصله زمانی وجود دارد، اما منابع تاریخی و روایات اسلامی، سرنخ های مهمی از وقایع این دوران و پیامبری که برای نجات بنی اسرائیل مبعوث شد، به ما می دهند. برخلاف تصور عمومی، پیامبر بزرگ بعدی از نسل مستقیم حضرت یوسف نبود، بلکه از نسل برادرش، لاوی، برخاست.
دوران فترت پس از حضرت یوسف: از عزت تا بندگی
پس از وفات حضرت یوسف، قوم بنی اسرائیل که به دعوت او به مصر آمده و در ناز و نعمت زندگی می کردند، به تدریج جایگاه و احترام خود را از دست دادند. با روی کار آمدن فرعون های جدید که به قبطیان (مصریان بومی) تعلق داشتند و از قدرت گرفتن بنی اسرائیل بیمناک بودند، شرایط به کلی دگرگون شد. این دوره، سرآغاز یک دوران طولانی از ظلم و ستم علیه فرزندان یعقوب بود.
چرا نبوت از نسل حضرت یوسف ادامه نیافت؟
یکی از سوالات مهم این است که چرا با وجود جایگاه والای حضرت یوسف، پیامبری از نسل او ادامه پیدا نکرد. در برخی روایات ضعیف، به یک ترک اولی از سوی حضرت یوسف در هنگام استقبال از پدرش، حضرت یعقوب، اشاره شده که باعث شد نبوت از نسل او منقطع شود. اما این روایات با مقام عصمت پیامبران که در قرآن بر آن تأکید شده، سازگار نیست. قرآن کریم، حضرت یوسف را از بندگان «مخلَص» می داند که از گزند شیطان در امان هستند. بنابراین، چنین روایاتی از دیدگاه بسیاری از مفسران معتبر نیست.
دلیل اصلی را باید در حکمت الهی جستجو کرد. مقام نبوت و امامت، عهدی الهی است که بر اساس شایستگی و لیاقت به افراد اعطا می شود، نه به صورت موروثی. همانطور که خداوند در پاسخ به درخواست حضرت ابراهیم (ع) فرمود: «لاینال عهدی الظالمین» (پیمان من به ستمکاران نمی رسد). بنابراین، پیامبر نشدن فرزندان یوسف (افرائیم و منسی) به معنای مؤمن نبودن آن ها نیست، بلکه به معنای عدم وجود شرایط و شایستگی های لازم برای این مقام بزرگ در آن مقطع زمانی بوده است.
وصیت حضرت یوسف و بشارت ظهور منجی
بر اساس روایتی از امام صادق (ع)، حضرت یوسف در هنگام وفات، خاندان یعقوب را که در آن زمان حدود هشتاد نفر بودند، جمع کرد و آینده را برایشان پیش بینی نمود. او خبر داد که پس از او، قبطیان بر بنی اسرائیل مسلط خواهند شد و آن ها را به شدت آزار و اذیت خواهند کرد. اما در همان حال، بشارت داد که نجات بخش این قوم، مردی از نسل لاوی (برادر حضرت یوسف) خواهد بود که موسی بن عمران نام دارد. این وصیت، نور امیدی در دل بنی اسرائیل روشن کرد و آن ها را برای سال های سخت آینده آماده ساخت.
حضرت موسی (ع): پیامبر موعود و ناجی بنی اسرائیل
پس از یک دوره چند صد ساله از ظلم و بردگی که در آن فرعون های مصر، پسران بنی اسرائیل را می کشتند و از دخترانشان برای کنیزی استفاده می کردند، خداوند پیامبر موعود را مبعوث کرد. بنابراین، در پاسخ به سوال «پیامبر بعد از حضرت یوسف کیست؟» باید از حضرت موسی (ع) نام برد که بزرگترین پیامبر اولوالعزم پس از او برای هدایت بنی اسرائیل بود.
نقش حضرت موسی در عاقبت مصر
مأموریت حضرت موسی دو جنبه اصلی داشت: دعوت فرعون به یکتاپرستی و رهایی قوم بنی اسرائیل از یوغ بندگی. او با معجزات بزرگی همچون ید بیضاء و عصایی که به اژدها تبدیل می شد، به مقابله با فرعون و جادوگرانش برخاست. تقابل موسی و فرعون، نقطه عطفی در تاریخ مصر و بنی اسرائیل بود.
- دعوت به توحید: حضرت موسی، فرعون را که ادعای خدایی می کرد (انا ربکم الاعلی)، به پرستش خداوند یکتا فراخواند. این دعوت، اساس حکومت طاغوتی او را به چالش می کشید.
- نجات بنی اسرائیل: هدف اصلی دیگر، پایان دادن به ظلمی بود که قرن ها بر این قوم روا داشته می شد. این مأموریت در نهایت با واقعه شگفت انگیز شکافته شدن رود نیل به اوج خود رسید. عبور پیروزمندانه بنی اسرائیل و غرق شدن فرعون و سپاهیانش در نیل، پایانی بر سلطه ظالمانه آن ها و آغازی بر یک دوره جدید برای قوم موسی بود.
بنابراین، نقش حضرت موسی در عاقبت مصر، نابودی حکومت طاغوتی فرعون و اثبات قدرت لایزال الهی بود. هرچند قوم بنی اسرائیل پس از نجات نیز بارها دچار لغزش شدند، اما این رهایی، مهم ترین واقعه در تاریخ این قوم پس از دوران حضرت یوسف به شمار می رود و مسیر تاریخ منطقه را برای همیشه تغییر داد.
حضرت شعیب (ع) و یوشع بن نون
در فاصله زمانی بین حضرت یوسف و حضرت موسی، پیامبران دیگری نیز در مناطق دیگر مشغول هدایت مردم بودند. یکی از برجسته ترین آن ها حضرت شعیب (ع) بود که در سرزمین مَدیَن به پیامبری مبعوث شد و حضرت موسی پس از فرار از مصر، سال ها نزد او زندگی کرد. همچنین پس از وفات حضرت موسی، جانشین او یوشع بن نون که از نوادگان حضرت یوسف (از نسل پسرش افرائیم) بود، رهبری قوم بنی اسرائیل را بر عهده گرفت و آن ها را به سرزمین موعود وارد کرد.
نظرات کاربران