چرا یارانه ۳ میلیون نفر حذف شد؟ پشت پرده جزئیات
در مردادماه سال جاری خبر حذف یارانه نقدی بیش از ۳ میلیون نفر از جمعیت یارانه بگیران، توجه افکار عمومی را به خود جلب کرد. این افراد عمدتاً در دهک های درآمدی چهارم تا نهم قرار داشتند و طبق آمار رسمی، شمار دریافت کنندگان یارانه در این دهک ها از ۴۹ میلیون و ۶۴۲ هزار نفر در تیرماه، به ۴۶ میلیون و ۵۷۶ هزار نفر در مرداد کاهش یافت. این تغییر باعث شد ۹۲۰ میلیارد تومان از مجموع اعتبارات یارانه های مردادماه کاهش پیدا کند.
بی خبری و نبود شفافیت در اعلام دلیل حذف
نکته قابل توجه آن است که وزارت رفاه و سازمان هدفمندسازی یارانه ها تاکنون جزئیاتی درباره مبنای این تصمیم ارائه نکرده اند. گمانه زنی ها حاکی از آن است که حذف یارانه ها ممکن است ناشی از به روزرسانی دهک بندی و اصلاح خطاهای قبلی باشد. همین عدم شفافیت باعث بروز پرسش های جدی در جامعه شده است؛ اینکه آیا این اقدام صرفاً برای حذف پردرآمدها بوده یا برخی از خانوارهای متوسط درآمد هم بی دلیل از فهرست حذف شده اند؟
زمینه قانونی حذف یارانه ها
طبق قانون بودجه سال ۱۴۰۱، دولت مکلف بود یارانه سه دهک پردرآمد را حذف کند. در همان سال، حذف تدریجی دهک دهم اجرا شد، اما حذف کامل دهک های هشتم و نهم به تعویق افتاد. اکنون به نظر می رسد این فرآیند با شدت بیشتری در حال پیگیری است. احمد میدری، وزیر رفاه، نیز پیش تر اعلام کرده بود که حذف یارانه این دو دهک تا پایان شهریور انجام می شود.
پشت پرده سیاست جدید
کارشناسان اقتصادی سال هاست نسبت به شیوه غیرهدفمند پرداخت یارانه ها انتقاد دارند. در ایران از سال ۱۳۸۹، یارانه نقدی تقریباً به تمامی خانوارها پرداخت شده؛ حتی به پردرآمدها. این سیاست که هدف اولیه اش جلوگیری از کاهش قدرت خرید بود، به مرور زمان تحت فشار تورم و کاهش منابع، غیرکارآمد و حتی مضر تلقی شده است. به همین دلیل، حذف تدریجی دهک های پردرآمد و هدایت منابع به کم درآمدها، یکی از اصلی ترین توصیه های اقتصادی به دولت بوده است.
جزئیات عددی تغییرات
در تیرماه ۱۴۰۴، مجموع اعتبار تخصیص داده شده برای یارانه نقدی حدود ۱۴ هزار و ۸۹۰ میلیارد تومان بود. این عدد در مرداد با کاهش ۹۲۰ میلیارد تومانی به ۱۳ هزار و ۹۷۰ میلیارد تومان رسید. این میزان صرفه جویی، دقیقاً ناشی از حذف ۳ میلیون نفر از فهرست یارانه بگیران است. پرسش مهم اینجاست که این مبلغ صرف چه برنامه یا پروژه ای خواهد شد.
وعده دولت و چالش اعتماد عمومی
دولت اعلام کرده که منابع حاصل از حذف یارانه پردرآمدها، برای تقویت حمایت از دهک های کم درآمد و احتمالاً پرداخت کالابرگ استفاده خواهد شد. اما حذف ناگهانی برخی خانوارهایی که خود را طبقه متوسط می دانند و معترض به دهک بندی هستند، ممکن است اعتماد عمومی به این سیاست را کاهش دهد. برخی از حذف شدگان معتقدند که اطلاعات درآمدی شان به درستی بررسی نشده یا معیارهای دهک بندی منصفانه نبوده است.
تأثیر اقتصادی و اجتماعی تصمیم
حذف یارانه برای دهک های میانی اگرچه در کوتاه مدت می تواند به صرفه جویی بودجه کمک کند، اما در صورت نبود سازوکار حمایتی جایگزین، فشار اقتصادی بیشتری بر خانواده های شهری و روستایی وارد خواهد کرد. در شرایطی که نرخ فقر در سال ۱۴۰۲ به حدود ۳۰ درصد رسیده، هر تغییر در نظام حمایتی باید با دقت و اطلاع رسانی کامل همراه باشد تا از تبعات اجتماعی پیشگیری شود.
آینده حذف یارانه ها
آمارهای مرداد نشان می دهد که این تنها آغاز مسیر است. گزارش ها حاکی است که در شهریورماه نیز احتمالاً گروه دیگری از خانوارها از فهرست یارانه بگیران حذف خواهند شد. رئیس جمهور و تیم اقتصادی دولت بارها تأکید کرده اند که تصمیم دارند یارانه دهک های بالای درآمدی را به طور کامل قطع کرده و منابع آن را به اقشار ضعیف اختصاص دهند. با این حال، موفقیت این سیاست به اعتماد عمومی و شفافیت در اجرا بستگی دارد.
لزوم اصلاح ساختار یارانه ها
کارشناسان تأکید می کنند که اصلاح ساختار یارانه ها باید بر اساس یک بسته سیاستی شفاف، علمی و هدفمند پیش برود. این بسته باید شامل معیارهای دقیق برای دهک بندی، مکانیزم اعتراض برای حذف شدگان و برنامه مشخص برای استفاده از منابع آزادشده باشد. تنها در این صورت است که می توان امید داشت اصلاحات نظام یارانه ای نه تنها فشار اقتصادی را افزایش ندهد، بلکه به بهبود واقعی رفاه اجتماعی منجر شود.
نظرات کاربران