چرا در برنامه شبکه افق صدا و سیما نام زنان سانسور شد؟ حاشیه سانسور اسم

جنجال در شبکه افق: چرا نام زنان از بنر برنامه «به افق فلسطین» حذف شد؟

در اقدامی بحث برانگیز، شبکه افق صدا و سیما در بنر اطلاع رسانی ویژه برنامه «به افق فلسطین»، نام زنان دعوت شده به این برنامه را سانسور کرد. این اتفاق که همزمان با سالگرد عملیات طوفان الاقصی رخ داد، موجی از انتقادات را در رسانه ها و شبکه های اجتماعی به همراه داشت. در این بنر، به جای ذکر نام کامل مهمانان زن، از عناوینی چون «همسر شهید» یا «دختر شهید» استفاده شده بود که این موضوع به سرعت به عنوان حذف هویت مستقل زنان تلقی شد.

این ویژه برنامه که در تاریخ سه شنبه ۱۵ مهرماه ۱۴۰۴ به صورت زنده پخش می شد، با هدف بررسی ابعاد مختلف مقاومت اسلامی طراحی شده بود و قرار بود میزبان چهره های سیاسی، هنرمندان و خانواده های شهدا باشد. اما این حاشیه، اصل برنامه را تحت الشعاع قرار داد. چرا شبکه افق نام زنان را سانسور کرد و این اقدام چه پیامدهایی به دنبال داشت؟ در ادامه به بررسی دقیق این ماجرا و ریشه های احتمالی آن می پردازیم.

ماجرای بنر جنجالی و حذف هویت زنان

داستان از انتشار یک پوستر تبلیغاتی برای ویژه برنامه «به افق فلسطین» آغاز شد. این برنامه که به مناسبت اولین سالگرد عملیات ۷ اکتبر و همچنین دومین سالگرد راه اندازی خود برنامه تدارک دیده شده بود، قرار بود از ساعت ۱۰ صبح تا ۲۳ به صورت زنده روی آنتن برود. در بنر منتشر شده، اسامی مهمانان مرد به طور کامل ذکر شده بود، اما در مقابل نام مهمانان زن، تنها به نسبت آن ها با یک شهید (مثلاً همسر یا دختر) اکتفا شده بود.

مقایسه نحوه معرفی مهمانان زن و مرد

این تبعیض آشکار در معرفی مهمانان، اولین جرقه انتقادات بود. در حالی که هویت مستقل مردان با ذکر نام کاملشان به رسمیت شناخته شده بود، هویت زنان در نسبتشان با یک مرد تعریف می شد. این اقدام بلافاصله توسط کاربران شبکه های اجتماعی و رسانه ها به عنوان یک نوع سانسور هویتی و نادیده گرفتن جایگاه فردی زنان تفسیر شد. منتقدان معتقد بودند این رویکرد، زن را موجودی وابسته و فاقد هویت مستقل معرفی می کند که حتی در جایگاه یک کارشناس یا فعال اجتماعی نیز، هویتش در سایه هویت یک مرد تعریف می شود.

واکنش ها در فضای مجازی و رسانه ها

پس از انتشار این تصویر، هشتگ های مرتبط با سانسور نام زنان به سرعت در شبکه های اجتماعی داغ شد. بسیاری از فعالان حقوق زنان، روزنامه نگاران و حتی کاربران عادی، این اقدام صدا و سیما را تقبیح کردند. آن ها این رویکرد را نشانه ای از یک تفکر واپس گرایانه دانستند که در تضاد با شعارهای مربوط به تکریم مقام زن قرار دارد. این انتقادات به حدی گسترده بود که برخی رسانه ها تیتر زدند: «سانسور نام زنان در برنامه شبکه افق صداوسیما!». این فشار رسانه ای باعث شد تا اصل محتوای برنامه «به افق فلسطین» کمتر دیده شود و حواشی آن برجسته تر گردد.

ریشه یابی علت سانسور: تفکر سازمانی یا یک اشتباه؟

سؤال اصلی این است که چنین تصمیمی از کجا نشأت گرفته است؟ آیا این یک اشتباه سهوی از سوی طراح پوستر بوده یا ریشه در یک تفکر و سیاست سازمان یافته در صدا و سیما، به ویژه در شبکه ای با رویکردهای ایدئولوژیک خاص مانند شبکه افق، دارد؟ اگرچه هیچ پاسخ رسمی و شفافی از سوی مدیران این شبکه ارائه نشد، اما می توان سناریوهای مختلفی را برای این اتفاق در نظر گرفت.

نگاهی به سابقه شبکه افق در موضوعات مرتبط با زنان

شبکه افق به عنوان یکی از شبکه های اصولگرای صدا و سیما شناخته می شود که همواره بر الگوهای خاصی از خانواده و سبک زندگی اسلامی-ایرانی تأکید دارد. در این نگاه، نقش زن بیشتر در قالب مادر و همسر تعریف می شود. می توان این طور استدلال کرد که اقدام اخیر در راستای همین خط مشی فکری بوده است. از این منظر، معرفی یک زن با عنوان «همسر شهید»، بالاترین جایگاه تکریم برای او تلقی می شود و هویت فردی او در ذیل این عنوان مقدس، معنایی والاتر پیدا می کند. این دیدگاه، اگرچه برای طراحان آن قابل دفاع است، اما در جامعه مدرن امروزی که بر هویت مستقل فردی تأکید دارد، به راحتی قابل پذیرش نیست و به عنوان نوعی حذف و نادیده گرفتن تلقی می شود.

آیا این یک سیاست کلی در صدا و سیما است؟

این اتفاق debate دیگری را نیز به راه انداخت: آیا این یک سیاست کلی در تمام بخش های صدا و سیما است یا تنها به برخی شبکه ها و برنامه های خاص محدود می شود؟ با نگاهی به سایر برنامه های تلویزیونی، می توان دید که در بسیاری از موارد، نام کامل کارشناسان و مهمانان زن ذکر می شود. این دوگانگی نشان می دهد که احتمالاً یک سیاست واحد و مکتوب برای حذف نام زنان وجود ندارد، بلکه این موضوع بیشتر به سلیقه، تفکر و رویکرد مدیران و برنامه سازان هر بخش بستگی دارد. با این حال، تکرار چنین اتفاقاتی در شبکه هایی با گرایش فکری مشخص، این گمانه را تقویت می کند که یک «نگاه غیررسمی» اما نافذ در این زمینه وجود دارد که هویت زن را در نسبت با مردان خانواده تعریف می کند.