چرا به جای فیلم و سریال سلجوقیان، سریال های تاریخ اعراب ساخته می شود؟
یکی از مهم ترین سوالات علاقه مندان به تاریخ ایران در دهه های اخیر، نبود فیلم و سریال فاخر درباره دوران سلجوقیان و به ویژه شخصیت های تاثیرگذار این دوره همچون ملک شاه، خواجه نظام الملک، حسن صباح و آلپ ارسلان است. درحالی که تاریخ ایران از ثروتمندترین ادوار تمدنی جهان است، شبکه های تلویزیونی و حتی پرده سینما بیشتر در اختیار سریال های تاریخ اعراب و رویدادهای صدر اسلام قرار دارد.
حساسیت ساخت آثار درباره کوروش کبیر و تاریخ ایران باستان
سال هاست مطالبه جدی مردم و نخبگان برای ساخت فیلم یا سریال درباره دوران ایران باستان (کوروش کبیر تا سلجوقیان) وجود دارد؛ اما نه تنها تحقق نیافته، بلکه آثار تحریف آمیز خارجی مثل فیلم قزاقستانی «تومیریس» درباره کوروش، بازار روایت های بیگانه را داغ تر کرده است. این در حالیست که حتی پروژه هایی چون فیلم کوروش کبیر بعد از سال ها پیگیری، قربانی مشکلات مالی، ملاحظات امنیتی و فوت ناگهانی علی معلم شدند و به تولید نرسیدند.
موانع جدی ساخت فیلم و سریال با محوریت سلجوقیان
- هزینه های بسیار سنگین: بازسازی شکوه حکومت سلجوقیان دراماتیک و پرهزینه است.
- عدم حمایت قاطع رسمی: سازمان صداوسیما و نهادهای فرهنگی معمولاً زمینه مناسبی برای پروژه هایی که به تاریخ غیرمذهبی می پردازند، فراهم نمی کنند.
- حساسیت های ایدئولوژیک و فرهنگی: تاریخ پیش از اسلام یا غیرعربی اغلب مشمول ممیزی ها و خط قرمزهایی است که کار را بی نتیجه رها می کند.
- ترس سرمایه گذاران خصوصی: با توجه به فقدان حمایت و حاشیه های دائمی، کمتر سرمایه گذار خصوصی به حوزه آثار باستانی و سلجوقیان ورود می کند.
- سنگ اندازی متنفذان و انتقادهای جناحی: فضا برای ساخت آثار فاخر تاریخی همیشه آماده اعتراض های سیاسی و قومی است.
انحصار تاریخی رسانه ها و الویت موضوعات عربی
واقعیت این است که رسانه های رسمی جمهوری اسلامی به موضوع تاریخ ایران پیش از اسلام و ادوار میانه (مانند سلجوقیان) دِینی ندارند و عمده تمرکز سریال ها و داستان های نمایشی بر روی رخدادهای مربوط به صدر اسلام، اهل بیت و تاریخ اعراب است. حتی آثار اندک ایرانی همچون آریو قهرمان کوچک نیز در میان امواج سریال های مذهبی یا بی سروصدا پخش می شوند و اصلاً در سطح رسانه ملی دیده نمی شوند.
دلایل اصلی تولید نشدن سریال درباره سلجوقیان
- کمبود بودجه و منابع مالی پایدار برای تولید آثار عظیم تاریخی
- حساسیت محتوایی درباره بازنمایی تاریخ قبل یا بعد از اسلام
- نبود رویکرد سینمایی و سریال سازی بلندمدت درباره دوران های غیر اسلامی
- وجود خط قرمزهای رسمی، مذهبی و حتی قومی
- درگیری و مشکلات اداری، تاییدیه و اصلاحات مکرر فیلمنامه
سریال های تاریخی موفقی که هرگز به سلجوقیان نپرداختند
با وجود ساخت سریال هایی همچون هزاردستان، سربداران، کیف انگلیسی، امیرکبیر، مختارنامه و … حتی یک سریال ایرانی با موضوع سلجوقیان تولید نشده است. رسانه در دوره های رنسانس فرهنگی و علمی ایران اغلب یا سراغ سوژه های مذهبی رفته یا وقایع معاصر را به تصویر کشیده است.
سریال ها و آثار عربی؛ حمایت نامحدود، بودجه کلان، مخاطب آماده
در مقابل، سریال های تاریخ اعراب و صدر اسلام مثل مختارنامه، امام علی (ع)، یوسف پیامبر و ده ها مستند و تله فیلم با بودجه بالا و بدون نگرانی از حاشیه یا اعتراض هر سال تولید و بارها بازپخش می شوند.
- سیاست فرهنگی رسمی، محوریت تاریخ اسلام را تضمین می کند.
- خط قرمزها و ممیزی ها تقریباً بی معناست (برخلاف تاریخ کلاسیک ایران).
- حمایت بدون قید و شرط نهادهای قدرت و منابع مالی فراگیر حس امنیت به پروژه می دهد.
- مخاطب مذهبی میلیونی؛ نصیب سریال های چنین ژانری است.
چرا رسانه رسمی تولید سریال درباره سلجوقیان را کنار گذاشته است؟
- تمرکز سیاست گذاران فرهنگی بر هویت دینی و نه ملی و باستانی
- پرداختن به وقایع و قهرمانان عرب و اسلامی جزء اهداف استراتژیک شبکه های سراسری تلویزیون است
- نگرانی از بازخوردهای سیاسی، قومی یا تحریف تاریخی در صورت پرداختن به تاریخ ایران غیرمذهبی
- ترجیح ژانرهای تضمین شده اقتصادی به دلیل مشکلات گیشه ای و تبلیغات آثار تاریخی فاخر
نمونه آثار تاریخی غیرعربی ساخته شده در ایران
با وجود همه محدودیت ها، آثار معدودی مثل سرزمین گوهران (آریو قهرمان کوچک)، مستندهای محدود درباره هخامنشیان یا مجموعه هایی با موضوع شاهنامه و اسطوره های ایرانی ساخته شده اند، اما نه در سطح جهانی و نه با پرستیژ مورد انتظار.
عدم ساخت آثار عظیم ایرانی حتی در دوران پهلوی
شگفت انگیز اینکه حتی در دوره پهلوی با درآمد نفتی و ادعای باستان گرایی، سریال شاخص یا اثر فراگیر درباره سلجوقیان یا دوره های درخشان تاریخ ایران ساخته نشد. بحران بی توجهی به هویت تاریخی، خاص یک مقطع نیست.
چرا باید سریال و فیلم درباره سلجوقیان و تاریخ باستان ساخته شود؟
امپراتوری سلجوقی یکی از ادوار طلایی فرهنگ، سیاست و شکوفایی هنر ایرانی بود. سریال یا فیلم در این ژانر، نه فقط باعث تقویت غرور ملی، بلکه مقابله ای جدی با تحریف های تاریخی و بازخوانی هویت واقعی ایران است. نسل امروز باید اسطوره های حقیقی را از قاب رسانه خود کشور بشناسد، نه صرفاً از روایت کشورهای دیگر یا آثار تحریف شده خارجی.
جمع بندی
تا زمانی که بودجه های هدفمند، کاهش خط قرمزها و حمایت قاطع نهادهای ملی وجود نداشته باشد و تمرکز رسانه روی سریال های تاریخ اعراب باشد، جای خالی سلجوقیان، هخامنشیان و قهرمانان ایران در قاب تلویزیون حس خواهد شد. رفع این غفلت، تنها با اراده ملی، سرمایه گذاری جدی و عبور از نگاه ایدئولوژیک ممکن است.
نظرات کاربران