چرا به جای ساخت فیلم و سریال ساسانیان، سریال تاریخ اعراب هر روز پخش می شود؟
فیلم و سریال درباره دوره ساسانیان و تاریخ باستان ایران از خواسته های جدی و دیرینه جامعه فرهنگی کشور است. با این حال، در عمل تلویزیون و سینمای ایران عمدتاً به تاریخ اسلام و اعراب اولویت می دهد؛ مسئله ای که بسیاری را به انتقاد درباره فقدان نمایش هویت ایرانی در قاب تلویزیون و حضور پررنگ روایت های مربوط به عرب و صدر اسلام واداشته است.
حساسیت ساخت اثر درباره کوروش کبیر و ایران باستان
در سال های گذشته، ساخت فیلم کوروش کبیر یا سریال های فاخر درباره سامانیان، هخامنشیان یا ساسانیان، بارها مطرح شده اما هیچگاه به نتیجه نرسیده است. اتفاقاً همزمان با این ناکامی ها، فیلم ها و سریال های خارجی تحریف آمیز مثل «تومیریس» (ساخت قزاقستان) اذهان عمومی درباره تاریخ ایران را هدف گرفته اند و هنوز مقاومتی جدی از سوی سینمای ملی برای مبارزه با این تحریف وجود ندارد.
سرگذشت پروژه سینمایی «کوروش کبیر» و رویاهای بر باد رفته
پروژه ساخت فیلم کوروش کبیر از سال ۱۳۹۰ با کارگردانی مسعود جعفری جوزانی و تهیه کنندگی زنده یاد علی معلم آغاز شد اما پس از سال ها تلاش، به دلیل فقدان سرمایه، سنگ اندازی های اداری، ملاحظات امنیتی و حساسیت های فرهنگی و سرانجام مرگ ناگهانی تهیه کننده، هرگز به مرحله تولید نرسید.
امثال جوزانی تصریح کردند که سرمایه گذاران ایرانی و خارجی جرات ورود به پروژه های باستانی را ندارند؛ چراکه حمایت حاکمیتی و ضمانت پخش و سرمایه بازگشتی وجود ندارد و هر زمان پروژه به بهانه ای زمین گیر می شود.
موانع اصلی ساخت فیلم های باستانی و ساسانی در ایران
- بودجه کلان و کمبود حمایت مالی پایدار برای تولید آثار عظیم تاریخی مثل سریال ساسانیان
- ملاحظات ایدئولوژیک و فرهنگی در روایت تاریخ پیش از اسلام
- حساسیت های قومی و اجتماعی که کوچک ترین حاشیه باعث توقف پروژه می شود
- نبود حمایت معنوی قانونی و ترس سرمایه گذاران از بازگشت سرمایه
- سنگ اندازی های بروکراتیک در مجوز و مراحل تولید و پخش
- فراموشی پروژه با توقف و فوت عوامل کلیدی
انحصار محتواهای تاریخی؛ سهم اندک تاریخ ایرانی و اولویت دادن به تاریخ عرب
در ساختار رسانه ای کشور، تمرکز سریال های تاریخی روی مفاهیم اسلامی و عربی قرار دارد و نمایش ایران باستان و شاهنامه، غالباً یا در قالب تولیدات انیمیشن و مجموعه های دانش آموزی مورد توجه قرار می گیرد یا اساساً به فراموشی سپرده می شود. آثار اندکی چون آریو قهرمان کوچک شاهدی بر این واقعیت است. هرگاه پروژه ای فاخر درباره ایران باستان مطرح و رسانه ای شده، موجی از خط قرمز، اعتراض های قومیتی و حتی توقیف، آن را تعطیل کرده است.
موانع اساسی تولید آثار فاخر ساسانی و هخامنشی
- هزینه ساخت بالا و نبود منابع مالی ثابت
- ملزومات فنی سنگین و کمبود تجهیزات مدرن
- خط قرمزهای ایدئولوژیک، جامعه ای و ممیزی های کوچک نگر
- ترس و بی تصمیمی سرمایه گذار بابت ریسک بالای فرهنگی و عدم ضمانت پخش
- محدودیت پشتیبانی قانونی و معنوی از پروژه های ملی
همه چیز درباره انبوه سریال های تاریخ عرب و صدر اسلام
در مقابل، ساخت سریال هایی درباره تاریخ اسلام و اعراب – از مختارنامه و امام علی (ع) تا یوسف پیامبر و روایت های کربلا – سال هاست با حمایت آنها، بودجه تضمین شده و بدون دغدغه حاشیه در تلویزیون و سینمای ایران پخش می شود؛ بارها تولید و بازپخش می گردد و همیشه مورد حمایت فرهنگی، تبلیغاتی و بودجه ای است.
دلایل ترجیح رسانه ها بر پخش تاریخ عرب بر تاریخ ایران باستان
- سیاستگذاری ایدئولوژیک و رویکرد مذهبی حکومت: هویت فرهنگی رسمی کشور متکی بر تاریخ و مفاهیم اسلامی است و ذهنیت تاریخ ایران باستان در اولویت حاکمیت نیست.
- دسترسی آسان به منابع مذهبی و حمایت رسمی
- نیاز مخاطب بومی به سریال های معارفی و مناسبتی: جذب همیشگی تماشاگر با تکیه بر اعتقادات مذهبی
- عدم ریسک و استقبال اقتصادی؛ سریال های مذهبی همواره فروش تضمین شده دارند و چالش اجتماعی کمتری ایجاد می کنند.
- سیاست تاریخی و فرهنگی دولت در تقویت هویت دینی به جای هویت باستانی-ملی
مشکلات فرهنگی، اجتماعی، ممیزی و اعتراض های قومی
یکی از موانع همیشگی ساخت آثار درباره ساسانیان و تمدن پیش از اسلام، خط قرمزها و حساسیت های اداری و اجتماعی است. هر نوع بازتولید هویت شهری یا قومی اگر با اعتراض یا برداشت جنجالی مواجه شود، به سرعت متوقف خواهد شد. نمونه بارز، توقف سال هاه سریال «سرزمین مادری» به دلیل اعتراض قومیتی بود.
بررسی سریال های تاریخی موفق ایرانی
با همه این محدودیت ها، نمونه هایی از آثار تاریخی ایرانی مانند هزاردستان، سربداران، امیرکبیر، مختارنامه، در چشم باد، کیف انگلیسی، سال های مشروطه، سرزمین مادری ساخته شده است. اما هیچکدام به زندگی ساسانیان و تاریخ باستان ایران نپرداخته اند.
آثار «تحریف آمیز» خارجی؛ انفعال ایران در روایت هویت خویش
در حالی که کشورهای دیگر مانند قزاقستان فیلمی مثل تومیریس را با روایت اغراق آمیز و مغرضانه درباره کوروش می سازند، سینمای ایران هنوز درگیر ملاحظات داخلی و سردرگم ایدئولوژی است و برای بازنمایی هویت باستانی و ایرانی هیچ عزم جدی ندارد.
ضرورت ساخت آثار ساسانی و ایران باستان؛ چرا باید روایت خودمان را بسازیم؟
تاریخ ایران باستان، پایه هویت، زبان و فرهنگ ایرانیان است. بدون شناخت تاریخ – مخصوصاً طلایی ترین دوره ها مانند ساسانیان – نسل های جوان، بی پیوند با ریشه و پل ارتباطی شان با جهان از دست خواهد رفت. ساخت سریال ساسانی و آثار فاخر تاریخی یک ضرورت استراتژیک فرهنگی و ملی برای مقابله با تحریف و تقویت غرور ایرانی است.
جمع بندی: موانع، راهکارها و آینده ژانر تاریخی باستانی
رونق آثار ایرانی درباره ساسانیان و تمدن باستانی تنها با سرمایه گذاری هدفمند، کاهش خط قرمزها، حمایت شفاف و عبور از ممیزی های سلیقه ای تحقق می یابد. تقویت هویت ایرانی از مسیر روایت های ملی می گذرد؛ وگرنه تصویری تحریف شده از تاریخ ایران در ذهن مردم جهان ماندگار خواهد شد.
هر ملتی که به تصویرگری تاریخ خود بی توجه باشد، به مرور هویت و انسجام فرهنگی اش را از دست می دهد.
نظرات کاربران