در ماه های اخیر افزایش چند برابری قیمت آب در بسیاری از شهرهای کشور، نگرانی های زیادی در بین خانواده ها به وجود آورده است. گزارش ها نشان می دهد در برخی مناطق، قبوض آب تا دو یا سه برابر نسبت به سال قبل رشد داشته و این موضوع تبدیل به چالشی تازه در زندگی روزمره مردم شده است. اما آیا این سیاست توانسته روی مصرف آب تاثیر بازدارنده داشته باشد؟ واقعیات، چیز دیگری می گویند.
مصرف آب، عمدتا در کشاورزی؛ خانوارها قربانی سیاست های ناکارآمد
بررسی ها نشان می دهد بیش از ۹۰ درصد آب مصرفی کشور در بخش کشاورزی استفاده می شود، آن هم در شرایطی که تعرفه گذاری موثر و کنترل حجمی واقعی در این حوزه به درستی اجرا نشده است. نتیجه این وضعیت، فشار دوچندان بر خانوارهای شهری است؛ مردمی که نه تصمیم گیرنده سیاست آب هستند، نه سهم زیادی در بحران مصرف دارند، اما بیشترین آسیب را از قبوض نجومی می بینند!
بحران آب در تهران و ایران؛ پیامد سال ها تأخیر در اصلاح سیاست ها
کارشناسان بارها هشدار داده بودند که معضل خشکسالی و کمبود آب فلات ایران، نیازمند اصلاح تعرفه آب کشاورزی و هدفمند کردن یارانه ها از یک دهه قبل بوده است. اما سیاست گذاری های واکنشی و گره زدن افزایش نرخ ها به وضعیت بحرانی، امروز مردم را با مشکل از دست رفتن منابع آبی مثل سد ماملو و درخواست های پی درپی دولت برای کاهش مصرف روبه رو کرده است. بی توجهی به الگوی کشت و مدیریت مصرف در بخش کشاورزی، بزرگ ترین نقطه ضعف مدیریت آب در ایران است.
هدفمندی یارانه ها و حذف تدریجی حمایت از مردم
اجرای هدفمندی یارانه ها قرار بود درآمدهای حاصل از افزایش قیمت حامل های انرژی مثل آب، گاز و برق را در قالب حمایت مستقیم به اقشار ضعیف بازگرداند. اما در عمل، شاهد آن هستیم که جمع وسیعی از یارانه بگیران حذف شده اند و اغلب مردم باید هزینه های واقعی – و حتی بیشتر از آن – را برای آب و سایر خدمات پرداخت کنند؛ بدون آنکه حمایت مشخصی دریافت نمایند.
افزایش تورم و نقش دولت در مشکلات معیشتی مردم
تورم افسارگسیخته و نبود راهکار جدی برای کنترل آن، مردم را زیر بار هزینه های روزافزون له می کند. در این میان، دولت با افزایش قیمت آب و سایر خدمات، فشار معیشتی را تشدید کرده است. نکته مهم اینجاست که آب به عنوان یک منبع حیاتی و همگانی نباید صرفا به ابزاری برای جبران کمبود بودجه و حذف حمایت اجتماعی از مردم تبدیل شود. در شرایط کنونی، قبوض نجومی آب بار روانی و اقتصادی مضاعفی به خانوارها تحمیل می کند، بدون آنکه تاثیر مستقیمی بر اصلاح الگوی مصرف کشور داشته باشد.
آب؛ حق همگانی، نه کالایی لوکس
آب موهبتی طبیعی است و دولت ها باید نقش حمایت گری ایفا کنند تا همه مردم کشور، به ویژه اقشار آسیب پذیر، به آب پاک و کافی دسترسی داشته باشند. استفاده ابزاری از افزایش بهای آب برای کنترل مصرف، تاکنون دستاورد خاصی نداشته و حتی باعث محرومیت بخشی از جامعه از حق طبیعی شان شده است. کارشناسان تاکید می کنند که اصلاح فرهنگ مصرف و نه افزایش قیمت، تنها راه ریشه ای کنترل بحران آب است.
نتایج طبقاتی شدن قبوض آب و الگوبرداری از اینترنت طبقاتی
اخیراً بحث طبقه بندی قبوض آب همانند اینترنت طبقاتی مطرح شده است؛ اقدامی که خطر نابرابری و تبعیض در دسترسی به آب را تشدید می کند. تجربه حذف تدریجی یارانه ها و آزاد سازی قیمت ها نشان داده که نتیجه آن فقط فشار بیشتر اقتصادی بر خانوارها، به ویژه طبقات متوسط و ضعیف است.
بحران آب، قطعی برق و زنجیره مشکلات در تابستان
افزایش تعرفه آب در کنار قطعی های مکرر برق، باعث شده تابستان خانواده های ایرانی با مشقات بیشتری همراه باشد. با هر بار قطعی برق، سیستم های پمپاژ آب، کولرها، وسایل خانه و حتی ارتباطات موبایلی از کار می افتد و زنجیره ای از مشکلات روزمره ایجاد می شود که بار اصلی آن بر دوش مردم عادی است. به این ترتیب بحران مدیریت منابع و چالش زیرساخت های شهری، به ویژه در ماه های گرم سال، بیش از پیش نمایان می شود.
راهکاری برای عبور از بحران؛ فرهنگ سازی مهم تر از افزایش قیمت
راه حل اساسی بحران آب، نه در افزایش پی درپی قیمت و فشار بیشتر بر خانوارها، بلکه در اصلاح فرهنگ مصرف، آموزش عمومی و بازنگری جدی سیاست های کلان آب نهفته است. ضروری است به جای پاک کردن صورت مسئله و محروم کردن بخش بزرگی از جامعه، با الگوسازی و فرهنگ سازی صحیح، گامی عملی در مسیر حفظ این منبع ارزشمند برداشته شود. بدون این تغییر بنیادین، قبوض نجومی آب فقط بار مالی بر دوش جامعه خواهد بود، بی آنکه بحرانی را حل کند.
نظرات کاربران