چگونه تروریست تحت تعقیب آمریکا به نخست وزیری سوریه رسید؟ داستان صعود محمد جولانی
داستان ابومحمد الجولانی، از رهبری یک گروه وابسته به القاعده تا رسیدن به جایگاه نخست وزیری دولت انتقالی سوریه و سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل، یکی از پیچیده ترین و بحث برانگیزترین تحولات سیاسی خاورمیانه در سال های اخیر است. مردی که زمانی برنامه «پاداش برای عدالت» وزارت امور خارجه آمریکا برای سر او جایزه ۱۰ میلیون دلاری تعیین کرده بود، امروز به عنوان یک چهره سیاسی در راهروهای سازمان ملل قدم می زند و با مقامات غربی دیدار می کند. این چرخش شگفت انگیز، سوالات بسیاری را در مورد ماهیت قدرت، پراگماتیسم سیاسی و آینده سوریه ایجاد کرده است.
برای درک این صعود باورنکردنی، باید به ریشه های او در جنگ داخلی سوریه، جدایی حساب شده اش از شبکه های جهادی جهانی و تلاش او برای بازتعریف خود به عنوان یک حاکم ملی گرا و عمل گرا نگاهی عمیق بیندازیم. این مقاله به بررسی این مسیر پر فراز و نشیب می پردازد و نشان می دهد چگونه جولانی از یک فرمانده شبه نظامی تحت تعقیب، به یک بازیگر کلیدی در صحنه دیپلماسی بین المللی تبدیل شد.
از جبهه النصره تا هیئت تحریر الشام: سنگ بنای یک قدرت محلی
صعود محمد جولانی بدون درک نقش او در تأسیس و رهبری گروه های مسلح در سوریه ممکن نیست. او فعالیت خود را به عنوان یکی از فرماندهان کلیدی در جنگ عراق آغاز کرد و با شروع بحران سوریه در سال ۲۰۱۱، به این کشور بازگشت تا شاخه القاعده را تحت نام «جبهه النصره» پایه گذاری کند. این گروه به سرعت به یکی از مؤثرترین نیروهای مخالف دولت بشار اسد تبدیل شد و بخش های وسیعی از شمال سوریه، به ویژه استان ادلب، را به کنترل خود درآورد.
جدایی استراتژیک از القاعده و تولد تحریر الشام
نقطه عطف کلیدی در مسیر جولانی، تصمیم هوشمندانه او برای قطع ارتباط با شبکه جهانی القاعده در سال ۲۰۱۶ بود. او متوجه شد که وابستگی به این نام، مانعی بزرگ برای کسب مشروعیت داخلی و پذیرش بین المللی است. در نتیجه، جولانی ابتدا نام گروه را به «جبهه فتح الشام» تغییر داد و سپس با ادغام چندین گروه دیگر، سازمان جدیدی به نام «هیئت تحریر الشام» (HTS) را در سال ۲۰۱۷ تشکیل داد. این اقدام، یک پیام روشن داشت: تمرکز HTS دیگر بر «جهاد جهانی» نیست، بلکه بر حکمرانی در مناطق تحت کنترل خود در سوریه است. این جدایی، اگرچه در ابتدا با شک و تردید نگریسته می شد، اما اولین گام استراتژیک برای پاک کردن سابقه افراطی گری و حرکت به سمت یک هویت ملی گرای سوری بود.
تثبیت قدرت در ادلب و حذف رقبا
پس از تشکیل هیئت تحریر الشام، جولانی به طور سیستماتیک رقبای خود در استان ادلب را حذف یا تضعیف کرد. او با گروه های تندروتر مانند داعش و دیگر جناح های وابسته به القاعده وارد درگیری های خونینی شد و خود را به عنوان تنها نیروی مسلط در شمال غرب سوریه تثبیت کرد. همزمان، او یک ساختار حکومتی محلی به نام «دولت نجات سوریه» را برای اداره امور غیرنظامی در ادلب ایجاد کرد. این ساختار مسئولیت ارائه خدمات عمومی، جمع آوری مالیات و برقراری نظم را بر عهده گرفت و به جولانی اجازه داد تا چهره ای از یک حاکم مسئول و قادر به اداره یک منطقه را به نمایش بگذارد، نه صرفاً یک فرمانده نظامی.
بازسازی چهره: از فرمانده نظامی تا سیاستمدار عمل گرا
مرحله بعدی در صعود جولانی، تلاش متمرکز او برای تغییر تصویر عمومی اش بود. او لباس های نظامی و عمامه را کنار گذاشت و با کت و شلوار غربی در انظار عمومی و مصاحبه با رسانه های بین المللی ظاهر شد. این تغییر ظاهری، با یک تغییر گفتمانی همراه بود. جولانی شروع به صحبت در مورد دموکراسی، حقوق اقلیت ها، لزوم مبارزه با فساد و اهمیت ایجاد یک اقتصاد باثبات کرد. او تلاش کرد خود را نه به عنوان یک اسلام گرای تندرو، بلکه به عنوان یک ملی گرای سوری معرفی کند که هدفش نجات کشور از استبداد و هرج و مرج است.
تعامل با غرب و پیام های دیپلماتیک
جولانی و تیمش به طور فعال با روزنامه نگاران، تحلیلگران و حتی مقامات غربی ارتباط برقرار کردند. او در مصاحبه های متعدد با رسانه هایی مانند PBS Frontline، تاکید کرد که تهدیدی برای غرب نیست و تنها هدفش سرنگونی رژیم اسد و ایجاد یک سوریه باثبات است. این رویکرد عمل گرایانه، به ویژه پس از سقوط کابل به دست طالبان در سال ۲۰۲۱، توجه برخی سیاست گذاران در واشنگتن را جلب کرد که به دنبال گزینه هایی برای جلوگیری از خلأ قدرت و ظهور مجدد داعش در سوریه بودند. او خود را به عنوان یک نیروی ضدتروریسم قابل اتکا معرفی کرد که می تواند از خاک خود در برابر گروه های افراطی تر محافظت کند.
سخنرانی در سازمان ملل و دیدار با مقامات آمریکایی
حضور محمد جولانی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد و دیدارهای حاشیه ای او با چهره های سیاسی، اوج این فرآیند بازسازی چهره بود. سخنرانی او که در آن خواستار همکاری جامعه جهانی برای بازسازی سوریه شد، فاصله ای نجومی با لفاظی های گذشته اش داشت. تصویری که از دیدار او با دونالد ترامپ، رئیس جمهور سابق آمریکا، و همچنین یک ژنرال بازنشسته آمریکایی که زمانی مسئول دستگیری اش بود منتشر شد، نمادی از این تحول شگرف بود. پاسخ او به ژنرال آمریکایی که “آن زمان برای آزادی وطنم می جنگیدم و حالا برای پیشرفت کشور به دنبال دیپلماسی هستم”، خلاصه ای از روایتی است که او برای جهان تعریف می کند: داستان یک مبارز انقلابی که به یک دولتمرد تبدیل شده است.
نظرات کاربران