آیا آمریکا و اسرائیل دوباره به ایران حمله میکنند؟

تصمیم دونالد ترامپ برای تمدید نامحدود آتش بس با ایران، واکنش های متفاوتی را در میان تحلیلگران و کارشناسان امنیتی برانگیخته است. این تصمیم در حالی اتخاذ شده که نیروهای آمریکایی همچنان در منطقه خلیج فارس مستقر هستند و محاصره دریایی ایران ادامه دارد. واشنگتن این اقدام را فرصتی برای ادامه مذاکرات توصیف می کند، اما تهران آن را ابزاری برای اعمال فشار بیشتر ارزیابی می کند.

بر اساس گزارش های منتشرشده، ترامپ از مشاوران خود درباره احتمال ازسرگیری حملات هوایی به ایران پرسیده، اما در نهایت تصمیم به ادامه سیاست فشار حداکثری گرفته است. این رویکرد نشان می دهد که واشنگتن به دنبال راهی میانه است؛ راهی که در آن نه به طور کامل از گزینه نظامی دست برداشته و نه به صورت فوری وارد جنگ تمام عیار می شود.

موضع ایران در برابر تمدید آتش بس

تهران تمدید آتش بس را نه به عنوان کاهش تنش، بلکه به مثابه تاکتیکی برای زمان خریدن و آماده سازی برای مراحل بعدی می بیند. مقامات ایرانی بارها تأکید کرده اند که هرگونه پیشرفت در مذاکرات مستلزم لغو تحریم ها و توقف تهدیدهای نظامی است. از نگاه تهران، آتش بس فعلی تنها ظاهر درگیری را متوقف کرده، اما فشارهای اقتصادی و نظامی همچنان ادامه دارد.

نقش پاکستان در میانجیگری

ترامپ اعلام کرده که تعلیق حملات در پاسخ به درخواست مقامات پاکستانی انجام شده است. با این حال، تحلیلگرانی مانند سینا طوسی معتقدند که پاکستان نقش واقعی در تصمیم گیری های استراتژیک آمریکا ندارد و بیشتر به عنوان یک کانال دیپلماتیک عمل می کند. این ارزیابی نشان می دهد که تصمیمات اصلی همچنان در واشنگتن و تل آویو گرفته می شود.

اهداف نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران

گزارش های اخیر حاکی از آن است که در جریان سفر دریادار براد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) به اسرائیل، طرح های عملیاتی مشترکی برای حمله به زیرساخت های حیاتی ایران تدوین شده است. این طرح ها شامل هدف قرار دادن تأسیسات انرژی، پالایشگاه ها و زیرساخت های ملی ایران می شود.

هدف اعلام شده از این برنامه ریزی ها، وادار کردن ایران به کنارگذاشتن برنامه هسته ای و ذخایر اورانیوم غنی شده است. منابع نظامی اسرائیلی تأکید کرده اند که ارتش این رژیم در هماهنگی کامل با واشنگتن، خود را برای سناریوهای مختلف تشدید تنش آماده می کند. نیروی هوایی اسرائیل و سازمان اطلاعات نظامی «امان» در وضعیت آماده باش کامل قرار دارند.

ارزیابی های امنیتی اسرائیل

یک منبع امنیتی بلندپایه اسرائیلی به شبکه «کان نیوز» گفته است که تل آویو نسبت به امکان دستیابی به توافق میان تهران و واشنگتن بدبین است. این منبع افزوده که اسرائیل و آمریکا در هماهنگی کامل برای ازسرگیری فوری جنگ آماده اند و معتقدند که ایران تلاش می کند با صداهای متفاوت، زمان بخرد.

مانورهای نظامی مشترک

از زمان آغاز آتش بس، اسرائیل و ایالات متحده مانورهای مشترکی را در خاورمیانه اجرا کرده اند که شامل پروازهای جنگنده ها و هواپیماهای سوخت رسان در نقاط مختلف منطقه است. این اقدامات نشان دهنده آمادگی عملیاتی برای بازگشت سریع به حالت رزمی در صورت فروپاشی مذاکرات است.

خطر لغزش به جنگ زمینی؛ سناریوی پرهزینه

روزنامه گاردین در گزارشی تحلیلی هشدار داده که هرچه آتش بس به پایان نزدیک تر شود، احتمال ورود آمریکا به مرحله خطرناک تر یعنی جنگ زمینی افزایش می یابد. استقرار بیش از ۱۰ هزار نیروی آمریکایی در منطقه، از جمله یگان های آبی-خاکی، نشان می دهد که واشنگتن خود را برای سناریوی تشدید درگیری آماده می کند.

تحلیلگران معتقدند که سابقه رفتاری ترامپ باعث شده احتمال استفاده واقعی از این نیروها جدی گرفته شود. او بارها نشان داده که پس از افزایش حضور نظامی، از همان ابزار نیز استفاده می کند. این الگو، خطر «لغزش به جنگ» را افزایش داده است؛ وضعیتی که در آن یک درگیری گسترده ممکن است نه بر پایه طرحی جامع، بلکه به صورت تدریجی و در اثر زنجیره ای از تصمیم های فشاری شکل بگیرد.

ساختار دفاعی ایران

ساختار نظامی ایران برای مقابله با چنین سناریویی طراحی شده است. الگوی «دفاع موزاییکی» به گونه ای تنظیم شده که حتی در صورت وارد آمدن ضربه به فرماندهی مرکزی، قابلیت ادامه جنگ از میان نرود. ترکیب ارتش کلاسیک با نیروهای نامتقارن چون سپاه و بسیج، آمریکا را در برابر دو میدان نبرد هم زمان قرار می دهد.

ابزارهای نامتقارن ایران

در صورت آغاز جنگ زمینی، ایران به طور گسترده بر ابزارهای نامتقارن تکیه خواهد کرد؛ از حملات چریکی گرفته تا به کارگیری پهپادها و موشک ها. احتمال بسته شدن مسیرهای راهبردی مانند باب المندب به دست متحدان ایران نیز مطرح است که می تواند بحران انرژی جهانی را تشدید کند و هزینه های جنگ را برای آمریکا به شدت بالا ببرد.

تنگه هرمز؛ کانون اصلی بن بست

دنیس سیترینویج، تحلیلگر ارشد مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، معتقد است که بدون دستیابی به توافقی بر سر کاهش تحریم ها، ازسرگیری مذاکرات بسیار بعید است. تهران بر این باور است که از طریق بستن تنگه هرمز، توان وارد کردن خسارت بیشتری به جامعه بین المللی را دارد.

این تحلیلگر می گوید که اگر ایالات متحده فشارها را تشدید کند، احتمال بالایی وجود دارد که ایران نیز به صورت نظامی پاسخ دهد. در چنین معادله ای، فعلاً راه حل روشنی دیده نمی شود؛ چرا که ایران اطمینان دارد دست برتر را در اختیار دارد و در سوی مقابل، رئیس جمهور آمریکا نیز تمایلی به تشدید فوری تنش نشان نمی دهد.

تأثیر بر تجارت جهانی

اختلال در کشتیرانی در تنگه هرمز ادامه دارد و حساسیت بازارها نسبت به هر تنش تازه ای رو به افزایش است. شماری از پایتخت های درگیر در این پرونده همچنان از تداوم مسیر مذاکرات حمایت می کنند؛ زیرا نگران آن هستند که گسترش تنش ها، هزینه های سنگین تری بر تجارت، بازار انرژی و تردد دریایی تحمیل کند.

دیدگاه های تحلیلگران درباره آینده بحران

تریتا پارسی، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در مؤسسه کوئینسی، معتقد است که ترامپ در حال عقب نشینی است و با تمدید آتش بس، نوعی موافقت با توقف درگیری نشان می دهد. به گفته او، نکته مهم آن است که ترامپ این آتش بس را به صورت نامحدود تمدید می کند؛ موضوعی که با سناریوی محتمل ترین مسیر پیش رو همخوانی دارد.

پارسی تأکید می کند که این وضعیت، وضعیتی باثبات نیست؛ اما در همین چارچوب، ترامپ به مهم ترین هدفی که در پی آن بود دست پیدا می کند: خروج از جنگ. در مقابل، ایران از اصلی ترین هدف خود بازمی ماند؛ هدفی که در لغو تحریم ها خلاصه می شود.

فهرست بازندگان و برندگان

از نگاه پارسی، فهرست بازندگان این جنگ طولانی است و در برابر آن، شمار برندگان بسیار اندک به نظر می رسد. او می گوید حتی اگر ایران خود را پیروز این رویارویی بداند، این پیروزی تا زمانی که به شکل گیری نظمی تازه همراه با کاهش تحریم ها منجر نشود، معنای تعیین کننده ای نخواهد داشت.

موضع تهران پس از دور نخست مذاکرات

حسن احمدیان، استاد مطالعات منطقه ای دانشگاه تهران، می گوید ایران پس از دور نخست مذاکرات در پاکستان، با سه جمع بندی مشخص خارج شده است: نخست، واشنگتن درک واقع بینانه ای از نتایج جنگ ندارد. دوم، آمریکا مذاکرات را از محتوای واقعی آن تهی کرده است. سوم، سیاست آمریکا از محاصره به عنوان پوششی برای آماده سازی نظامی استفاده می کند.

سیاست فشار حداکثری؛ ابزار یا بن بست؟

بر اساس گزارش وال استریت ژورنال، مقام های دولت ترامپ گفته اند که آماده اند زمان بیشتری صرف کنند، زیرا بر این باورند که سیاست فشار حداکثری که پیش تر نیز به زعم آن ها نتیجه بخش بوده، این بار هم می تواند جمهوری اسلامی را زیر فشار مؤثر قرار دهد.

ترامپ و تیم او در نهایت یک گزینه میانه را انتخاب کرده اند؛ راهبردی که بر پایه آن، فشار بر ایران به صورت نامحدود ادامه خواهد یافت و این روند تا زمانی حفظ می شود که تهران یک پیشنهاد مشخص به ایالات متحده ارائه کند. در ادامه این مسیر، رئیس جمهور آمریکا خواهد توانست ارزیابی کند که آیا زمینه برای ادامه مذاکرات فراهم شده است یا باید دستور آغاز موج تازه ای از حملات صادر شود.

محاصره دریایی و فشار اقتصادی

یک منبع دیپلماتیک منطقه ای گفته است که واشنگتن به تمدید آتش بس نه به عنوان نشانه ای از کاهش تنش، بلکه به مثابه ابزاری برای تنظیم ریتم دور بعدی و نگه داشتن مذاکرات در چارچوبی از فشار حساب شده نگاه می کند. پس از آن که دور نخست گفت وگوها هیچ گشایش ملموسی به همراه نداشت، آمریکا درِ مذاکره را باز نگه داشت، اما هم زمان نیروی دریایی این کشور به محاصره تجارت دریایی ایران ادامه داد.

احتمال حمله مجدد؛ ارزیابی سناریوها

با توجه به تحولات اخیر، احتمال حمله مجدد آمریکا و اسرائیل به ایران همچنان وجود دارد، اما شرایط و زمان بندی آن به عوامل متعددی بستگی دارد. تحلیلگران سه سناریوی اصلی را محتمل می دانند:

سناریوی اول: ادامه فشار بدون جنگ

در این سناریو، واشنگتن و تل آویو به سیاست فشار اقتصادی و نظامی محدود ادامه می دهند بدون آن که وارد جنگ تمام عیار شوند. این رویکرد شامل حفظ محاصره دریایی، تشدید تحریم ها و انجام حملات محدود به اهداف خاص است. هدف از این سناریو، وادار کردن ایران به عقب نشینی در برنامه هسته ای بدون پرداخت هزینه های سنگین جنگ است.

سناریوی دوم: حملات هوایی گسترده

در صورت شکست مذاکرات یا وقوع یک رویداد محرک، آمریکا و اسرائیل ممکن است به حملات هوایی گسترده علیه تأسیسات هسته ای، زیرساخت های انرژی و پایگاه های نظامی ایران متوسل شوند. این سناریو هزینه های بالایی دارد و می تواند به تشدید بی ثباتی منطقه ای منجر شود.

سناریوی سوم: جنگ زمینی محدود

خطرناک ترین سناریو، ورود به مرحله جنگ زمینی است. با وجود استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه، این گزینه همچنان پرهزینه ترین و پیچیده ترین انتخاب محسوب می شود. تحلیلگران معتقدند که حتی اگر آمریکا بتواند کنترل برخی مناطق را به دست بگیرد، باز هم قادر نخواهد بود تهدید ایران را به طور کامل از میان بردارد.

عوامل تعیین کننده در تصمیم گیری نهایی

تصمیم نهایی برای حمله مجدد به ایران به عوامل متعددی بستگی دارد که هر کدام می توانند مسیر تحولات را تغییر دهند:

نتایج دور بعدی مذاکرات

اگر دور بعدی مذاکرات به پیشرفت ملموسی منجر نشود و ایران همچنان بر موضع خود پافشاری کند، احتمال بازگشت به گزینه نظامی افزایش می یابد. واشنگتن و تل آویو تأکید کرده اند که صبر آن ها محدود است و انتظار دارند ایران در برنامه هسته ای خود امتیازات قابل توجهی بدهد.

وضعیت تنگه هرمز

ادامه اختلال در کشتیرانی و احتمال بسته شدن کامل تنگه هرمز می تواند به عنوان یک محرک برای اقدام نظامی عمل کند. فشار بازارهای جهانی انرژی و نگرانی متحدان آمریکا در اروپا و آسیا ممکن است واشنگتن را به اتخاذ تصمیمات سریع تر وادار کند.

تحولات داخلی آمریکا

فشارهای سیاسی داخلی در آمریکا نیز نقش مهمی در تصمیم گیری های ترامپ دارد. او باید میان خواست بخشی از حامیان خود برای اقدام قاطع علیه ایران و نگرانی های افکار عمومی از درگیر شدن در جنگ دیگری در خاورمیانه، تعادل برقرار کند.

پیامدهای احتمالی حمله مجدد

در صورت وقوع حمله مجدد آمریکا و اسرائیل به ایران، پیامدهای گسترده ای در سطح منطقه ای و جهانی قابل پیش بینی است:

بی ثباتی منطقه ای

هرگونه حمله نظامی می تواند به تشدید بی ثباتی در خاورمیانه منجر شود. فعال شدن گروه های نیابتی ایران در عراق، سوریه، لبنان و یمن می تواند منطقه را به کانون درگیری های گسترده تبدیل کند. این وضعیت نه تنها امنیت کشورهای منطقه را تهدید می کند، بلکه می تواند به بحران انسانی گسترده ای نیز منجر شود.

بحران انرژی جهانی

بسته شدن یا محدود شدن عبور نفتکش ها از تنگه هرمز و باب المندب می تواند به بحران انرژی جهانی منجر شود. افزایش قیمت نفت و گاز تأثیرات مستقیمی بر اقتصاد جهانی خواهد داشت و می تواند به رکود اقتصادی در بسیاری از کشورها منجر شود.

هزینه های انسانی و اقتصادی

جنگ با ایران هزینه های انسانی و اقتصادی سنگینی برای همه طرف های درگیر خواهد داشت. تجربه جنگ های اخیر در خاورمیانه نشان داده که حتی پیروزی های نظامی سریع می توانند به درگیری های طولانی مدت و پرهزینه تبدیل شوند.

جمع بندی

با توجه به تحولات اخیر و ارزیابی های کارشناسان، احتمال حمله مجدد آمریکا و اسرائیل به ایران همچنان وجود دارد، اما این احتمال به عوامل متعددی از جمله نتایج مذاکرات، وضعیت تنگه هرمز و تحولات سیاسی داخلی بستگی دارد. تمدید آتش بس نه نشانه کاهش تنش، بلکه ابزاری برای مدیریت بحران و آماده سازی برای مراحل بعدی است. هر دو طرف در حال آماده سازی برای سناریوهای مختلف هستند و وضعیت فعلی می تواند به سرعت تغییر کند. آنچه مسلم است، منطقه خاورمیانه در یکی از حساس ترین مقاطع تاریخ خود قرار دارد و تصمیمات چند هفته آینده می تواند سرنوشت منطقه را برای سال های آینده تعیین کند.