سایه طالبان بر ادبیات: ممنوعیت آثار ۹ نویسنده ایرانی در افغانستان
در ادامه محدودیت های فرهنگی گسترده پس از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان، اخیراً فهرستی جدید از کتاب های ممنوعه منتشر شده که این بار به شکل مستقیم، ادبیات معاصر ایران را هدف قرار داده است. بر اساس گزارش های منتشر شده و گفته های کتاب فروشان محلی، آثار ۹ نویسنده برجسته و شناخته شده ایرانی در کتاب فروشی های شهرهایی مانند هرات جمع آوری شده و فروش آن ها ممنوع اعلام شده است. این اقدام، که بخشی از یک سیاست گسترده تر برای کنترل محتوای فکری و فرهنگی در افغانستان است، ضربه ای جدی به پیوندهای دیرینه ادبی میان دو کشور فارسی زبان وارد کرده است.
این ممنوعیت تنها به آثار خاصی محدود نمی شود و طیف وسیعی از رمان، داستان کوتاه، آثار تاریخی و حتی کتاب های کودک را در بر می گیرد. این رویکرد نشان می دهد که حساسیت طالبان صرفاً بر محتوای سیاسی یا دینی متمرکز نیست، بلکه هرگونه اندیشه و روایتی که خارج از چارچوب ایدئولوژیک آن ها باشد، به عنوان یک تهدید تلقی می شود. در این مقاله، به بررسی نام این نویسندگان، دلایل احتمالی این ممنوعیت و پیامدهای آن بر بازار کتاب افغانستان و روابط فرهنگی دو کشور می پردازیم.
فهرست ممنوعه: از هوشنگ گلشیری تا هوشنگ مرادی کرمانی
بر اساس شهادت یک کتاب فروش در هرات، که به دلایل امنیتی نخواست نامش فاش شود، فهرست جدید ممنوعه ها شامل نام هایی است که بسیاری از آن ها از ستون های اصلی ادبیات معاصر ایران به شمار می روند. این اقدام نشان دهنده عمق ناآشنایی و ترس حاکمیت طالبان از هرگونه تفکر مستقل است، تا جایی که حتی داستان های شیرین و کودکانه نیز از این قاعده مستثنی نشده اند.
نویسندگان ایرانی در لیست سیاه طالبان:
لیست ممنوعیت شامل طیف متنوعی از نویسندگان با سبک ها و دیدگاه های مختلف است که نشان دهنده یک رویکرد کور و بدون منطق در سانسور است. این نویسندگان عبارتند از:
- هوشنگ گلشیری: از پیشگامان داستان نویسی مدرن ایران.
- رضا امیرخانی: نویسنده رمان های پرفروش و سفرنامه معروف «جانستان کابلستان».
- ابراهیم گلستان: نویسنده و فیلم ساز جریان ساز.
- اسماعیل فصیح: رمان نویس محبوب با آثاری چون «شراب خام».
- سیدمهدی شجاعی: نویسنده شناخته شده آثار دینی و ادبی.
- عبدالحسین زرین کوب: مورخ و ادیب برجسته با آثار پژوهشی عمیق.
- نادر ابراهیمی: نویسنده رمان های عاشقانه و ادبیات کودک و نوجوان.
- هوشنگ مرادی کرمانی: خالق داستان های محبوب کودکان مانند «قصه های مجید».
- احمد محمود: نویسنده رمان های رئالیستی اجتماعی نظیر «همسایه ها».
قرار گرفتن نام نویسنده ای چون هوشنگ مرادی کرمانی، که آثارش برای کودکان و نوجوانان نوشته شده، در این فهرست، بیش از هرچیز بیانگر آن است که این ممنوعیت نه بر اساس تحلیل محتوا، بلکه بر پایه ترس از هر اندیشه ای که از مرزهای ایران می آید، صورت گرفته است. این اقدام نشان می دهد که برای طالبان، نفسِ «کتاب» و «اندیشه» به خودی خود تهدیدآمیز است.
چرا طالبان کتاب های ایرانی را ممنوع می کند؟ ترس، نادانی و دیوارکشی فرهنگی
تصمیم طالبان برای ممنوع کردن آثار نویسندگان ایرانی ریشه در ترکیبی از عوامل ایدئولوژیک، سیاسی و جهل نسبت به محتوای فرهنگی دارد. این سیاست صرفاً یک سانسور ساده نیست، بلکه بخشی از پروژه ای بزرگ تر برای قطع ارتباط مردم افغانستان با جهان اندیشه های متنوع و به ویژه با میراث مشترک فرهنگی و زبانی با ایران است.
حساسیت به ناشران ایرانی و ترس از اندیشه متفاوت
به گفته فعالان فرهنگی در افغانستان، نیروهای طالبان اغلب بدون خواندن محتوای کتاب، صرفاً با دیدن نام یک ناشر ایرانی روی جلد، حکم به جمع آوری آن می دهند. این حساسیت شدید به کتاب های چاپ ایران، از ترسی عمیق نشأت می گیرد؛ ترس از هر اندیشه ای که ممکن است پرسشی در ذهن مخاطب ایجاد کند یا روایتی متفاوت از روایت رسمی آن ها ارائه دهد. از نظر آن ها، کتاب ابزار دانش نیست، بلکه یک تهدید بالقوه برای کنترل فکری جامعه است. این نگاه، که از نادانی و عدم آشنایی با ادبیات و تاریخ سرچشمه می گیرد، باعث شده تا فرقی میان یک رمان عاشقانه، یک اثر فلسفی یا یک کتاب کودک قائل نشوند و همه را به یک چشم ببینند.
تخریب پل های ادبی میان ایران و افغانستان
ایران و افغانستان دارای یک میراث غنی و مشترک زبانی و ادبی هستند. سال هاست که بازار کتاب افغانستان به شدت به آثار چاپ ایران وابسته بوده و این کتاب ها پل ارتباطی میان دو ملت بوده اند. نویسندگانی چون رضا امیرخانی با کتاب «جانستان کابلستان»، به طور خاص به این پیوند فرهنگی پرداخته و در میان خوانندگان افغانستانی بسیار محبوب بودند. ممنوعیت آثار چنین نویسندگانی، به معنای تخریب عامدانه این پل های فرهنگی است. طالبان با این کار نه تنها آزادی اندیشه را سرکوب می کند، بلکه به صورت سیستماتیک در حال قطع کردن ریشه های فرهنگی مشترکی است که دو ملت را به هم پیوند می دهد. این دیوارکشی فرهنگی، جامعه افغانستان را در انزوای فکری عمیق تری فرو می برد و نفس بازار کتاب را که با آثار ایرانی سرپا بود، به شماره می اندازد.
نظرات کاربران