علت و منشا گرد و خاک و ریزگرد در تهران و کرج چیست؟ تیر ۱۴۰۴

علت و منشا گرد و خاک و ریزگرد در تهران و کرج؛ تیر ۱۴۰۴

مروری بر وضعیت بحرانی گرد و غبار در پایتخت و البرز

گرد و خاک و ریزگردها در تهران و کرج به یکی از موضوعات پراهمیت و چالش برانگیز تیرماه ۱۴۰۴ تبدیل شده است. در روزهای اخیر، آسمان این دو شهر بار دیگر با لایه ای مه غلیظ از گرد و غبار پوشانده شد و شهروندان با مشکلات تنفسی و کاهش دید مواجه شدند. اما علت اصلی گرد و غبار تهران و کرج چیست؟

منشا گرد و خاک تهران و کرج: عوامل داخلی و خارجی

• عدم پوشش گیاهی کافی در اطراف شهرها به دلیل خشک سالی و برداشت بی رویه آب های زیرزمینی باعث تخریب خاک، بیابان زایی و تبدیل اراضی به کانون گرد و غبار شده است.
• توسعه بی رویه چاه های غیرمجاز باعث کاهش رطوبت خاک و از بین رفتن پوشش طبیعی منطقه شده و شرایط ورود طوفان های گرد و غبار را به شهر تشدید می کند.
• حرکت توده های گرد و غبار از بیابان های داخلی کشور و همچنین کانون های ورودی ریزگرد از کشورهای همسایه غربی مثل عراق، نقش بسزایی در آلودگی هوای تهران و کرج دارد.

ترکیب شیمیایی و اثرات ذرات معلق در هوا

ذرات معلق گرد و غبار در تابستان معمولاً قطری کمتر از ۱۰ میکرون دارند (PM10) که به راحتی وارد مجاری تنفسی می شوند. این در حالی است که آلودگی پاییز و زمستان ناشی از ذرات کمتر از ۲.۵ میکرون (PM2.5) است که بیشتر منشاء آن سوخت خودروها و صنایع سنگین است.

آیا گرد و غبار تابستانی به اندازه آلودگی زمستانی خطرناک است؟

طبق توضیحات دکتر مریم زارع (فوق تخصص ریه)، روبرو شدن طولانی مدت با ذرات گرد و غبار (حتی با قطر کمتر از ۱۰ میکرون) می تواند آسیب جدی به دستگاه تنفسی، قلب و عروق، کبد، کلیه و ریه وارد کند و به طور غیرمستقیم باعث افزایش مرگ زودرس شود. در واقع، اثرات کوتاه مدت بیشتر بر مجاری تنفسی و چشم است اما مواجهه بلندمدت می تواند منجر به بیماری های جدی قلبی و ریوی شود.

چه گروه هایی بیشترین آسیب را می بینند؟

کودکان، سالمندان، بیماران قلبی و ریوی و افرادی که مشاغل آنها در محیط بیرون است، در معرض بیشترین خطر قرار دارند. بروز التهاب حلق، بینی و قرنیه از شایع ترین بیماری ها در روزهای غبارآلود است و آمارها نشان می دهد این گروه ها باید بیشترین مراقبت را داشته باشند.

آمارهای نگران کننده؛ رکوردشکنی آلودگی هوا در تیر ۱۴۰۴

طبق گزارش شرکت کنترل کیفیت هوا و مرکز مطالعات شهرداری تهران، شاخص آلودگی هوا در روزهای شنبه و یکشنبه از عدد ۳۰۰ عبور کرد و به ۳۰۵ و ۳۰۷ رسید. این وضعیت تحت عنوان «قهوه ای» و شرایط خطرناک دسته بندی می شود که یک مرحله شدیدتر از بالاترین سطوح ناسالم (بنفش) است.

پیامدهای بهداشتی و اکولوژیک ریزگردها

ذرات گرد و خاک و ریزگرد فقط خاک خشک نیستند؛ آنها انواع باکتری، قارچ و ترکیبات شیمیایی را هم حمل می کنند که می تواند سبب افزایش بیماری ها و مرگ ومیر شود. لایه سنگین ریزگردها روی تهران و البرز مثل ابری ضخیم است که مانع تابش نور خورشید شده و نه تنها سلامت مردم بلکه زندگی روزانه شهری را نیز مختل می کند.

جمع بندی و راهکارها

گرد و خاک تهران و کرج در تابستان ۱۴۰۴ نتیجه ی کاهش پوشش گیاهی، مدیریت غلط منابع آب، بیابان زایی، ورود ریزگردهای فرامرزی و شرایط جوی خاص است. مقابله با این بحران نیازمند توسعه پایدار کشاورزی، احیاء پوشش گیاهی، اصلاح مصرف آب و همکاری منطقه ای برای کنترل کانون های گرد و خاک خواهد بود.