چرا روسیه از تحویل جنگنده سوخو ۳۵ و سامانه پدافند اس-۴۰۰ به ایران خودداری کرد؟

چرا روسیه از تحویل جنگنده سوخو ۳۵ و سامانه پدافند اس-۴۰۰ به ایران خودداری کرد؟

در سال های اخیر، عدم تحویل جنگنده سوخو ۳۵ و سامانه پدافند اس-۴۰۰ توسط روسیه به ایران، به یکی از موضوعات بحث برانگیز روابط نظامی و دیپلماتیک دو کشور تبدیل شده است. این پرسش، همواره برای افکار عمومی و مقامات سیاسی ایران مطرح بوده که چرا روسیه در شرایطی که ایران تحت فشار و تهدید دو قدرت نظامی چون آمریکا و اسرائیل قرار دارد، از تحویل این تسلیحات پیشرفته خودداری کرده است.

واقعیت های بین المللی از نگاه سفیر اسبق ایران

سیدحسین موسویان، سفیر پیشین ایران در آلمان و مذاکره کننده سابق هسته ای کشورمان، در یادداشتی در فضای مجازی با اشاره به این موضوع، به نکته مهمی اشاره می کند: روسیه نه تنها از تحویل جنگنده Su-35 و سامانه S-400 به ایران خودداری کرد، بلکه همزمان پیشنهاد فروش ۱۱۷ فروند سوخو-۳۵M و تولید مشترک سوخو-۵۷ با انتقال کامل فناوری به هند را مطرح نمود؛ در حالی که هند یکی از متحدان استراتژیک آمریکا به شمار می رود.

تفاوت رفتار روسیه با متحدان آمریکا و ایران

موسویان تأکید می کند که جای هیچ انتقادی به روسیه نیست، چرا که این کشور، منافع راهبردی خود را در روابط جهانی در اولویت قرار داده و این رویکرد را حتی درباره متحدان نزدیک آمریکا مانند ترکیه (عضو ناتو) و عربستان سعودی نیز پیاده می کند؛ یعنی اگر این کشورها درخواست خرید سوخو ۳۵، سوخو ۵۷ یا سامانه دفاعی اس-۴۰۰ را بدهند، مسکو آمادگی همکاری و موافقت دارد، چرا که برایش توازن منافع و مزایای استراتژیک اهمیت بیشتری دارد.

دلایل کلیدی خودداری روسیه از فروش تسلیحات به ایران

• تضاد منافع با غرب: روسیه همواره در معادلات بین المللی، منافع راهبردی و توازن قوای خود را با غرب در نظر می گیرد. فروش تسلیحات پیشرفته به ایران می تواند هزینه های سنگینی برای روسیه از سوی اتحادیه اروپا و آمریکا داشته باشد.
• رقابت کنترل شده: مسکو علاقه دارد نقش متوازنی ایفا کند و با فروش های گزینشی، هم روابط با ایران را حفظ کند و هم مانع تشدید فشارهای بین المللی بر خود شود.
• سیاست چندگانه امنیتی: روسیه همزمان با ایران، به دنبال ارتباط و همکاری با کشورهای نزدیک به آمریکا بوده و سعی کرده است که منافع اقتصادی و سیاسی خود را از همه طرف ها به حداکثر برساند.
• ترس از تغییر معادلات منطقه ای: ورود تجهیزات پیشرفته نظامی مثل سوخو ۳۵ و اس-۴۰۰ می تواند نظم و موازنه قدرت در منطقه را به شدت تحت تأثیر قرار دهد؛ موضوعی که روسیه به عنوان بازیگر اصلی منطقه، تمایل دارد با دقت مدیریت کند.

درس بزرگ برای تهران؛ درک واقعیت های روابط بین الملل

موسویان در پایان تأکید می کند که این واقعیت های روابط بین الملل نشان می دهد ایران باید توجهی ویژه به «منافع ملی» و «تغییر رویکرد دیپلماتیک خود» داشته باشد. تکیه یک جانبه به هر کشور -هر چقدر هم شریک راهبردی تلقی شود- بدون توجه به منطق منافع و شرایط ژئوپلیتیکی، می تواند خطا باشد.

تجربه اخیر در خصوص جنگنده سوخو ۳۵ و سامانه اس-۴۰۰ برای ایران، نمونه واضحی است که باید به جای تکیه صرف بر روابط راهبردی، به دنبال توسعه توان بومی و تکثر شرکای بین المللی برای حفظ امنیت ملی و ارتقای قدرت بازدارندگی بود.