سوخو-۳۵؛ جنگنده پیشرفته روسی در کانون توجه ایران
جنگنده سوخو-۳۵ چند سالی است که به گزینه ای جدی برای ارتقای توان نیروی هوایی ایران تبدیل شده است. از سال ۲۰۲۲، مقامات کشورمان بارها بر علاقه و تصمیم به خرید این جنگنده از روسیه تاکید کرده اند و حتی خبرهایی درباره سفارش ۲۴ فروند سوخو-۳۵ که برای مصر ساخته شده بود به گوش رسید. اما با توجه به شرایط منطقه ای و تحولات جدید، به نظر می رسد تحقق این معامله با موانع جدی مواجه شده است.
پیشنهاد بزرگ روسیه به هند و تغییر اولویت ها
بر اساس گزارش رسانه تخصصی دیفنس بلاگ و اخبار نمایشگاه Aero India 2025، روسیه همزمان با تعلل در تحویل جنگنده ها به ایران، پیشنهاد فروش ۴۰ فروند سوخو-۳۵M، انتقال فناوری و همکاری گسترده در خط تولید مشترک سوخو-۵۷ را به هند ارائه داده است. شرکت دولتی روستک نیز اعلام کرده که برای پاسخ به تقاضای هند ظرفیت تولید سوخو-۳۵ را دو برابر خواهد کرد. این اقدامات نشان می دهد که اولویت راهبردی روسیه در حال تغییر است و تهران فعلاً در اولویت های پایین تر قرار گرفته است.
تاریخچه و چالش های معامله ایران و روسیه
ایران از سال ۱۴۰۱ به طور رسمی تلاش برای خرید سوخو-۳۵ را اعلام کرد و سردار فرحی، جانشین وزیر دفاع، اواخر همان سال از قطعی بودن ورود این جنگنده ها خبر داد. با این حال، در عمل هیچ تحویلی صورت نگرفته و تنها اخبار ضد و نقیض و شایعات مطرح شده است. این موضوع دقیقاً زمانی اهمیت بیشتری یافت که حملات اخیر اسرائیل به مراکز استراتژیک ایران، نیاز به ارتقای توان دفاع هوایی کشور را بیش از همیشه برملا کرد؛ عملیاتی که در آن جنگنده های نسل پنجمی F-35 اسرائیل نقشی کلیدی ایفا کردند و جای خالی سوخو-۳۵ ها به شدت حس شد.
چرا روسیه ایران را پشت خط نگه داشت؟
سیاست گذاری صادراتی مسکو اخیراً دستخوش تغییراتی شده است. طبق منابع روسی مانند Overclockers.ru، روسیه بسته پیشنهادی بزرگی شامل ۱۱۷ فروند سوخو-۳۵M را به هند ارائه داده، اما ایران حتی یک فروند از این جنگنده ها را هم دریافت نکرده است. دلایل این رویکرد را باید در موارد زیر جستجو کرد:
- فشارهای بین المللی؛ به ویژه از سوی آمریکا و شرکایش، بر مسکو برای خودداری از فروش جنگ افزار پیشرفته به ایران.
- تهدید تحریم های CAATSA ایالات متحده که پیش تر موجب لغو فروش همین جنگنده به مصر شد.
- محاسبات راهبردی روسیه که ظاهراً منافع اقتصادی و ژئوپولیتیک را در همکاری با هند، نسبت به ایران، بیشتر ارزیابی می کند.
ابهامات فنی پیرامون سوخو-۳۵
حتی اگر فرض بگیریم که روسیه محدودیتی برای فروش به ایران نداشت، باز هم مسئله توانمندی واقعی سوخو-۳۵ و میزان پاسخگویی آن به نیازهای دفاعی ایران مطرح است. تجربه مصر و گزارش رسانه های هندی از نگرانی در مورد رادار Irbis-E (عملکرد ضعیف مقابل جنگ الکترونیک)، مشکلات موتور و اویونیک، و وابستگی لجستیکی زیاد به روسیه مسائل مهمی هستند که نمی توان آن ها را نادیده گرفت. هند هم با وجود پیشنهاد پرجاذبه روس ها، همچنان مردد است.
تحلیل موسویان: ضرورت بازنگری در سیاست دفاعی
سید حسین موسویان، دیپلمات پیشین ایران، در واکنشی صریح در شبکه های اجتماعی نوشت: «روس ها نه تنها سوخو-۳۵ و اس-۴۰۰ را به ایران ندادند، بلکه در شرایطی که ایران هدف حملات آشکار قرار گرفته بود، عملاً سکوت کردند و هیچ حمایتی نداشتند. در مقابل، بسته های بزرگی به هند و حتی دیگر کشورهای منطقه پیشنهاد دادند.» موسویان ادامه می دهد: «مسکو همواره منافع ملی خودش را دنبال می کند، تهران باید نگاهی واقع بینانه تر به اتحادهای استراتژیک داشته باشد و منتظر معجزه نباشد.»
درس بزرگ برای سیاست گذاران ایران
قدرت دفاعی مؤثر، بدون استقلال راهبردی و تنوع در منابع تأمین امنیت، در دنیای امروز حاصل نمی شود. تحولات اخیر بار دیگر این پیام را به ایران رساند که منافع ملی کشورها همیشه بر وعده های سیاسی و اتحادهای زودگذر غلبه دارد و تکیه صرف به یک شریک خارجی، بدون ضمانت اجرایی، می تواند در لحظه بحرانی کشور را در موضع ضعف قرار دهد.
شاید زمان آن فرارسیده باشد که سیاست گذاران ایرانی دکترین دفاعی کشور را بازنگری کرده و همزمان با حفظ هوشیاری دیپلماتیک، روی توسعه داخلی و تنوع بخشی به شرکای نظامی تمرکز کنند تا هیچگاه جای خالی تجهیزات حیاتی، امنیت کشور را تهدید نکند.
نظرات کاربران