مسیر جدید و مستقیم باکو به ترکیه؛ ترمز اقتصاد ایران کشیده شد!!
کریدور زنگه زور که حالا با اسم پر زرق وبرق «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بین المللی» شناخته می شود، قرار است جمهوری آذربایجان را بدون عبور از ایران به نخجوان و سپس ترکیه وصل کند. این پروژه در کاخ سفید و با حضور دونالد ترامپ، الهام علی اف و نیکول پاشینیان امضا شد؛ توافقی که در ظاهر صلح ۳۵ ساله را رقم زد اما باطنش قطع یک شریان اقتصادی حیاتی برای ایران است.
اتصال بدون ایران؛ پایان امتیاز ترانزیتی تهران
تا امروز نخجوان برای رسیدن به خاک اصلی آذربایجان وابسته به مسیر زمینی ایران بود. این مسیر نه تنها یک منبع درآمد ارزی و گمرکی ثابت برای تهران بود، بلکه یک ابزار قدرت دیپلماتیک هم محسوب می شد. با کریدور جدید ۴۳.۵ کیلومتری که به طور کامل از خاک ارمنستان عبور می کند، این اهرم در یک شب از دست رفته است.
واگذاری ۹۹ ساله به آمریکا و حضور دائمی در مرز ایران
طبق توافق، ارمنستان مالکیت توسعه این گذرگاه را برای ۹۹ سال به آمریکا واگذار کرده است. واشنگتن، این زمین ها را به کنسرسیوم هایی برای ایجاد خط آهن، خطوط لوله نفت و گاز، فیبر نوری و زیرساخت برق اجاره خواهد داد. نتیجه؟ یک پایگاه دائمی اقتصادی و امنیتی آمریکا درست در قلب قفقاز و چند کیلومتری مرزهای ایران.
با ترکیه دست به دست هم دادن؛ تضعیف محور ایران
با این مسیر، آذربایجان و ترکیه یک اتصال زمینی مستقیم خواهند داشت. چنین اتصالی به محور پان ترکی قدرت بیشتری می دهد و باعث می شود آنکارا و باکو در پروژه های انرژی و ترانزیت، نقش اول را بگیرند. این یعنی ایران دیگر انتخاب اصلی برای تردد کالا و انرژی بین آسیای مرکزی و اروپا نخواهد بود.
ضربه به جایگاه ایران در اتحادیه اقتصادی اوراسیا
ایران سال ها تلاش کرده بود با استفاده از مسیر نخجوان، خود را به عنوان یک حلقه کلیدی در ارتباط با اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EEU) تثبیت کند. اما با گشایش کریدور زنگه زور، بسیاری از محموله ها به جای عبور از مرزهای ایران، از مسیر کوتاه تر و کم هزینه تر ارمنستان-ترکیه حرکت خواهند کرد.
آسیب مستقیم به درآمدهای ترانزیتی ایران
بخشی از درآمدهای گمرکی و حق العبور ایران که از مسیر زمینی باکو به نخجوان به دست می آمد، پس از راه اندازی این کریدور به صفر می رسد. همچنین با تغییر مسیر بخشی از تجارت آسیای مرکزی به ترکیه از طریق ارمنستان، سهم ایران در بازار ترانزیت منطقه ای به شدت کاهش خواهد یافت.
بُعد امنیتی ماجرا؛ پای رقبای ایران بازتر می شود
زیرساخت هایی مثل فیبر نوری و خطوط انرژی که در این مسیر نصب خواهند شد، فقط برای اقتصاد نیستند. این شبکه ها می توانند به ابزار کنترل اطلاعات و عملیات امنیتی تبدیل شوند. حضور دائمی پیمانکاران آمریکایی و نفوذ ترکیه در این گذرگاه، ریسک های امنیتی برای ایران را چند برابر می کند.
بازار انرژی و موقعیت ژئوپولیتیک ایران در خطر
این اتصال جدید، مسیر انتقال نفت و گاز از جمهوری آذربایجان به ترکیه را کوتاه تر و سودآورتر می کند. به همین دلیل ایران، که می توانست با خطوط لوله میان بری از این تغییرات سود ببرد، حالا نقش خود را از دست داده و باید شاهد رشد رقبای منطقه ای خود باشد.
کاهش نفوذ منطقه ای ایران؛ یک تغییر پایدار
این کریدور نه یک پروژه کوتاه مدت، بلکه یک تغییر ساختاری در نقشه حمل ونقل و انرژی قفقاز است. نقش ایران در بسیاری از معادلات ترانزیتی و ژئوپولیتیکی کم رنگ یا حذف خواهد شد و بازگرداندن جایگاه قبلی کار ساده ای نخواهد بود.
نتیجه؛ صلح برای باکو و آنکارا، فشار برای تهران
در حالی که آذربایجان و ترکیه از دستاورد «اتصال مستقیم» و آمریکا از نفوذ بلندمدت در قفقاز لذت می برند، ایران باید با واقعیت جدید کنار بیاید: از دست دادن یک مسیر کلیدی، کاهش درآمد ترانزیتی، و حضور رقیبان در آستانه مرزهایش.
نظرات کاربران